SZCZEPIENIA PRZED PODRÓŻĄ

Przed podróżą każdy powinien zasięgnąć informacji na temat sytuacji epidemiologicznej panującej na obszarze planowanego wyjazdu. W tym celu najlepiej udać się do lekarza medycyny podróży lub chorób tropikalnych. Pomoże on ustalić indywidualny plan uodpornienia w zależności od naszego wieku, czasu wyjazdu, miejsca oraz sposobu podróżowania.  Pamiętać należy też o realizacji szczepień z odpowiednim wyprzedzeniem, by doszło do wywołania skutecznej reakcji organizmu na podane antygeny. Przyjmuje się, że do szczepienia powinno dojść mniej więcej 8 tygodni przed planowanym wyjazdem.

Część szczepień, którym poddani zostaliśmy w dzieciństwie, a nie otrzymaliśmy dawek przypominających powinna zostać uzupełniona. I choć w Polsce od lat nie notuje się błonicy, to nie oznacza to, że nie występuje ona w rejonie w który się wybieramy. Odporność po szczepieniu utrzymuje się do 10 lat. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku tężca – 10 lat po szczepieniu należy otrzymać dawkę przypominającą. Ze względu na drogi zakażenia, to uodpornienie indywidualne determinuje wrażliwość społeczeństwa na tężec. Podobnie sprawa wygląda z polio – choć doszło do eradykacji wirusa dzikiego w Europie należy pamiętać, że endemiczne ogniska stale pojawiają się w Azji czy Afryce.

Istnieją szczepienia zalecane i obowiązkowe. Te pierwsze mają na celu zabezpieczenie podróżującego, ale ich brak nie wiąże się z żadnymi formalnymi konsekwencjami – jedynie można ponieść ewentualne konsekwencje zdrowotne. Jeśli natomiast chodzi o szczepienia obowiązkowe, to wynikają one z międzynarodowych przepisów zdrowotnych – International Health Regulations. Obecnie szczepieniem obowiązkowym jest szczepienie przeciwko żółtej gorączce. Tereny endemiczne żółtej gorączki to strefa tropikalna i subtropikalna  Afryki i Ameryki Południowej. Poniżej, w Tabeli, na podstawie informacji z Wakcynologii praktycznej (2018) przedstawiam listę państw, w których wymagane jest międzynarodowe świadectwo szczepień przeciwko żółtej gorączce.

W przypadku żółtej gorączki, nie ma w kraju ryzyka szerzenia się zakażeń – ryzyko jest wyłącznie podczas podróży. Zarejestrowana w Polsce szczepionka, to Stamaril i stosowana może być już od 9 miesiąca życia. W celu uodpornienia stosuje się jedną dawkę. Odporność określa się na 10 lat. Jest to szczepionka żywa, której nie można stosować w ciąży, ani w przypadku niedoborów immunologicznych. Jeżeli z powodu specyficznych przeciwwskazań nie może dojść do szczepienia, wówczas taka osoba musi zdobyć odpowiednie zaświadczenie zwalniające ją z obowiązku szczepienia.

Bez względu na przepisy międzynarodowe, niektóre państwa nakładają obowiązek posiadania świadectwa szczepień na podstawie własnych przepisów wizowych. Dla przykładu – szczepienie przeciwko meningokokom i polio wymagane jest przez Arabię Saudyjską.

We wspomnianej już wyżej Wakcynologii praktycznej 2018 autorstwa D. Mrożek-Budzyn bardzo fajnie opisany jest temat szczepień w podróżach międzynarodowych. Pozwolę sobie zrobić i wstawić zdjęcie tego, jakie szczepienia zalecane są w zależności od regionu, ponieważ nie widzę sensu, żeby to przepisywać.

W Polsce zarejestrowane są dwie pojedyncze szczepionki przeciwko durowi brzusznemuTy oraz Typhim Vi. Można też znaleźć taką, która połączona jest z toksoidem tężcowym- TyT. Ty jest szczepionką pełnokomórkową inaktywowaną, a schemat szczepienia obejmuje szczepienie pierwotne tj. dwie dawki w odstępie miesiąca. Trzecia dawka – uzupełniająca podawana jest 12 miesięcy po 1 dawce. Stosuje się dawki przypominające co 3-5 lat. Szczepionka Ty stosowana jest od 5 do 60 roku życia. Szczepionka, jako że jest pełnokomórkowa i zawiera wszystkie czynniki wirulencji pałeczki duru brzusznego, wykazuje wysoką skuteczność. Szczepionka polisacharydowa Typhim Vi stosowana jest od 2 roku życia  i szczepienie podstawowe obejmuje tylko jedną dawkę. Można stosować dawkę przypominającą co 3 lata. Szczepionka durowo-tężcowa może być stosowana od 5 roku zycia w schemacie 0-1-12 miesięcy. Szczepienie przypominające co 3-5 lat. Zatem w przypadku TyT i Ty schemat jest identyczny.

Literatura:

  1. D. Mrożek-Budzyn, Wakcynologia praktyczna, Wyd. VII, 2018.
  2. A. Wroczyńska, Szczepienia zalecane przed podróżą, [online]

LEKI PRZECIWGORĄCZKOWE A IMMUNOGENNOŚĆ SZCZEPIONEK

Podwyższenie temperatury ciała jest bardzo starym mechanizmem obronnym organizmu w odpowiedzi na antygeny i toksyny. Jest to przejaw walki i ogranicza w ten sposób proliferację drobnoustroju i pozytywnie wpływa na pracę mechanizmów cytotoksycznych. Gorączka wzmaga fagocytozę, biosyntezę białka ostrej fazy, pozytywnie wpływa zarówno na odporność humoralną, jak i komórkową. Poprzez zmianę ekspresji cząstek adhezyjnych podniesienie temperatury zwiększa zasiedlenie przez leukocyty obwodowych narządów limfatycznych. Zadaniem gorączki jest więc przywrócenie stabilnego środowiska wewnętrznego, które zostało zaburzone przez jakiś czynnik chorobotwórczy. Temperatura ciała wzrasta w wyniku ścisłej współpracy układu odpornościowego z OUN. Pierwszy sygnał powstaje wskutek aktywacji odporności nieswoistej poprzez identyfikację czynnika chorobotwórczego przez receptory rozpoznające wzorce. Pod wpływem zaktywowanych pirogenów egzogennych (np. cząstki bakterii, wirusów, grzybów) kompetentne komórki układu odpornościowego syntetyzować będą pirogeny endogenne (interleukiny, interferony i inne cytokiny). Wzajemne oddziaływanie cytokin jest procesem bardzo złożonym, więc napiszę jedynie, że mogą one stymulować lub hamować ekspresję własną lub innych cząstek. W wyniku przyłączenia cytokiny do receptora (w przedwzrokowej przedniej części podwzgórza) dojdzie do aktywacji fosfolipazy A2, która poprzez uwalnianie kwasu arachidonowego wpływa na wytwarzanie zwiększonej ilości prostaglandyn E2. Efektem jest zmniejszenie liczby wyładowań w ciepłowrażliwych neuronach okolicy podwzgórza. Dochodzi do zmniejszenia utraty ciepła i zwiększenia wytwarzania ciepła.

WSKAZANIA I PRZECIWWSKAZANIA DO SZCZEPIEŃ

Zanim dana osoba zostanie zaszczepiona, powinna przejść badanie lekarskie połączone z wywiadem, który umożliwi lekarzowi podjęcie właściwej decyzji. Lekarz powinien zapytać o aktualny stan zdrowia, ewentualne alergie pokarmowe, na leki, szczepionki i in. Powinien także zapytać, czy po poprzednich szczepieniach wystąpiły jakieś poważne reakcje oraz czy osoba, która ma zostać poddana szczepieniu przyjęła w ostatnich 12 miesiącach preparaty krwi i krwiopochodne (dot. zwłaszcza szczepionek żywych) oraz czy w ciągu ostatnich 4 tygodni miało miejsce inne szczepienie. Istotną informacją jest także to, czy pacjentka jest w ciąży lub czy istnieje prawdopodobieństwo ciąży w najbliższym miesiącu. Pod uwagę powinno się zatem brać historię chorób, szczepień i ogólne zasady dotyczące wskazań i przeciwwskazań do wykonania tej procedury. Określenie wskazania do szczepień zależne jest od stanu zdrowia, sytuacji epidemiologiczno-społecznej i polega na określeniu stopnia bezpieczeństwa szczepionki i ryzyka związanego z daną chorobą zakaźną.

Fot. 1. Przed szczepieniem lekarz kwalifikujący przeprowadza badanie fizykalne połączone z wywiadem. Źródło

PRAWDA CZY FAŁSZ?

H. influenzae i S. pneumoniae są częścią naturalnej flory bakteryjnej błony śluzowej górnych dróg oddechowych, a szczepienia powodują eliminację tych bakterii i przez to dochodzi do zastępowania ich przez inne drobnoustroje – na przykład gronkowce.

PRAWDA, zaobserwowano głównie wzrost nosicielstwa S. aureus [1] [2]. choć należy pamiętać, że dla dzieci przed ukończeniem 2 roku życia najbardziej niebezpieczne są bakterie otoczkowe – czyli Hib i patogenne S. pneumoniae [3]. Gronkowce nie mają otoczki i z tego powodu zdecydowanie rzadziej są przyczyną np. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, czy zapalenia płuc – 3% wszystkich zapaleń płuc [a]. I choć w  badaniach stwierdzono, że nosicielstwo gronkowców w niektórych grupach szczepionych dzieci wzrosło, to jednocześnie brak jest informacji dotyczących rosnącej liczby zachorowań na zakażenia wywoływane przez Staphylococci [4]. Jeżeli chodzi o szczepionki przeciw Hib, to antygenem  jest w nich polisacharyd otoczki bakteryjnej serotypu b – PRP (fosforan polirybozylorybitolu). Oznacza to selektywność odpowiedzi immunologicznej nabytej w wyniku szczepienia – zostaje ona ograniczona wyłącznie do reakcji względem H. influenzae typu b [b] . Szczepionka nie działa na pozostałe serotypy . H. influenzae typu b występuje u 1% dorosłych, a u 3-5% dzieci i jest to serotyp, który najczęściej powoduje zmiany chorobotwórcze (u dzieci przebieg ciężki). Po wprowadzeniu obowiązkowych szczepień przeciwko Hib zaobserwowano tendencję rosnącą w przypadku zakażeń H. influ

 

enzae bezotoczkowych [5].