GRYPA I SZCZEPIENIA PRZECIWKO GRYPIE

Co wywołuje grypę?

Grypa jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusy grypy typu A, B i C. Wirus typu C wywołuje zwykle zachorowania łagodne, nieepidemiczne. Biorąc pod uwagę swoistość antygenową dwóch białek powierzchniowych typ A zostaje podzielony na podtypy. Wspomniane przeze mnie białka, to H (hemaglutynina) i N (neuraminidaza). To właśnie wirusy grypy typu A są najczęstszą przyczyną grypy sezonowej i to głównie na nich skupię się w dalszej części wpisu. Typ A cechuje duża zmienność antygenowa. Typ B nie jest dzielony na podtypy, bo zmienność antygenowa jest tu raczej niewielka.

Rys. 1. Budowa molekularna wirusa grypy A. Źródło

 

 

Patomechanizm wirusa grypy typu A

Hemaglutynina jest powierzchniową glikoproteiną, umożliwiającą wirusowi, w połączeniu z kwasem sialowym, fuzję z błoną komórek nabłonkowych układu oddechowego. Dalej ma miejsce namnażanie się wirusa, a to z kolei powoduje obrzęk i martwicę nabłonka. Neuraminidaza powoduje usunięcie kwasu sialowego, co pozwala pączkującym wirionom opuścić zakażoną komórkę. Replikacja wirusa w komórce trwa mniej więcej 6 godzin. Ogólne objawy choroby nie są efektem wiremii, tylko są wynikiem działania cytokin biorących udział w reakcji zapalnej.

Rys. 2. Przebieg infekcji wirusem grypy A. W lewym górnym rogu ukazana jest struktura wirusa. Infekcja rozpoczyna się od wiązania hemaglutyniny (HA) z receptorem na powierzchni komórki. Kiedy wirion zostanie ukształtowany, to neuraminidaza (NA) katalizuje odcięcie kwasu sialowego, a proces ten umożliwia uwolnienie wiriona – moment ten uznany zostaje za kończący cykl. Pola, oznaczone na schemacie literami A-D ukazują punkty cyklu, gdzie możliwe jest hamowanie przez przeciwciała lub komórki T.  Źródło

Drogi zakażenia i okres wylęgania

Najczęściej do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Rezerwuarem jest nie tylko człowiek (choć w przypadku wirusa B – tak), ale również inne gatunki (w przypadku grypy A) – przykładowo powszechnie znane przypadki grypy ptasiej i świńskiej.

Rys. 3. Podtypy wirusa grypy typu A – przegląd uproszczony. Podtypy oznaczone pogrubioną czcionką są wysoce zjadliwymi podtypami ptasiej grypy, która powoduje chorobę u ludzi. Ptaki wodne są głównym rezerwuarem wirusów i mogą przenosić grypę bez ujawnionej choroby. H5N1 stwierdzono też u kotów, a rola ptaków wędrownych w rozprzestrzenianiu grypy nie jest wystarczająco poznana. Źródło

Grypa jest bardzo zakaźna, a okres wylęgania określa się na 1-5 dni. Osoba, która została zainfekowana wydala wirusa już na 1-6 dni przed pojawieniem się objawów choroby. Kiedy objawy ustąpią, wydalanie wirusa trwa jeszcze do 7 dni w przypadku wirusa A, natomiast do 14 dni w przypadku wirusa B.

Grypa jest w większości przypadków chorobą samoustępującą

Dzieje się tak w przypadku grypy bez powikłań, a dotyczy to zdecydowanej większości zachorowań. Leczenie jest głównie objawowe, a sama grypa mija po 3-7 dniach i nie pozostawia trwałych następstw. Są jednak też tacy, dla których choroba ta jest bardzo niebezpieczna i taka grupa nazywana jest „grupą ryzyka”. W tej grupie może dojść do rozwinięcia ciężkiej postaci grypy i, co jest ważne, do powikłań grypy. Uznaje się powszechnie, że sezon zachorowań na grypę to okres jesienno-zimowy. Ze statystyk jednak wynika, że największe nasilenie zapadalności na grypę notowane jest na przełomie stycznia i lutego.

Jakie powikłania mogą się pojawić po przechorowaniu grypy?

Może dojść do zapalenia płuc  najczęściej o etiologii S. pneumoniae, ale też H. influenzae i S. aureus. – przez wymienione mikroorganizmy jesteśmy powszechnie kolonizowani, ale w przypadku osób zdrowych, z prawidłowo działającym układem odpornościowym nie wywołają one choroby. Poza zapaleniem płuc, mogą się też pojawić objawy ze strony układu nerwowego ( drgawki, encefalopatia, zaburzenia świadomości) lub może też dojść do zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności nerek i niewydolności wielonarządowej. Czasami do pogorszenia stanu zdrowia dochodzi błyskawicznie i progres grypy następuje w ciągu 20 godzin.

Kto jest szczególnie narażony na powikłania po przechorowaniu grypy?

Wskazania do szczepień przeciwko grypie dotyczą głównie:

przewlekle chorych dzieci od 6 miesiąca życia i dorosłych (zwłaszcza dotyczy osób z astmą, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, niewydolnością układu krążenia, po zawałach serca, z niewydolnością nerek, chorobami wątroby i metabolicznymi – w tych przypadkach grypa powodować może zaostrzenie choroby przewlekłej)

– pacjenci po przeszczepach i inni w stanach obniżonej odporności

– dzieci i dorośli HIV-dodatni

– osoby z małopłytkowością idiopatyczną, ostrą białaczką, chłoniakami, sferocytozą wrodzoną, asplenią wrodzoną, dysfunkcją śledziony, po leczeniu immunosupresyjnym

– kobiety ciężarne lub planujące ciążę

– dzieci do 2 roku życia

Szczepienia przeciwko grypie rekomenduje się osobom zdrowym w wieku 18-49 lat (wyj. ciężarne, jak już wspomniałam wyżej), które nie mają zawodowego ryzyka infekcji głównie ze względów epidemiologicznych, a nie tyle indywidualnych – celem jest tutaj ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusa. Jednakże, należy się zastanowić nad sensownością szczepień przeciwko grypie wyłącznie ze względów epidemiologicznych, ponieważ osoby zaszczepione wciąż mogą ulec zakażeniu, a odporność poszczepienna wprawdzie uchroni przed pojawieniem się klinicznych objawów choroby, ale nie musi wcale zapobiegać rozsiewaniu wirusa.

Grypa u ciężarnych i wpływ wirusa na nienarodzone dziecko

Objawy grypy są u ciężarnych takie same, jak u osób z innych grup, czyli kaszel, gorączka, ból gardła, głowy, mięśni, wymioty i biegunka. Katar u ciężarnych z grypą lub chorobami grypopodobnymi może jednak być bardziej nasilony z tego względu, że zmiany hormonalne do których dochodzi w wyniku ciąży prowadzić mogą do hipertermii, a to wiąże się właśnie ze zwiększoną ilością kataru. Jeżeli grypa u ciężarnych jest niepowikłana, to jak w przypadku populacji ogólnej  – dojdzie do wyzdrowienia. Dlaczego więc ciężarne znajdują się w grupie ryzyka? Aby utrzymać w macicy płód z obcym, bo ojcowskim, zestawem antygenów w organizmie matki wzrasta stężenie hormonów i białek mających za zadanie wygaszać reakcje odporności komórkowej. Taki stan ma nawet swoją nazwę – P-AIDS, czyli Pregnancy-Assiociated Immune Deficiency Syndrom. W tej sytuacji może pojawić się pytanie, jaką rolę w zakażeniu wirusem grypy odgrywa odporność komórkowa? Taką, że w sytuacji przełamania przez wirusa barier anatomiczno-fizjologicznych, wzbudzana jest jako pierwsza właśnie odporność komórkowa, której zadaniem jest ograniczenie replikacji wirusa. W wyniku P-AIDS dochodzi do hamowania funkcji limfocytów Th1, zmniejszenia aktywności komórek NK i K, zatrzymania aktywności makrofagów – wstrzymanie syntezy IL-1.

Rys. 4. Modulacja odpowiedzi przeciwinfekcyjnej w ciąży. Na środkowym rysunku reakcja przeciwko wirusowi grypy, który wymaga silnej odpowiedzi ze strony IFN-alfa. Odpowiedź ta jest w ciąży osłabiona z powodu dominacji komórek T regulatorowych (Treg). Dochodzi do antagonizmu między limfocytami Th1 i Th2. Poprzez syntetyzowane przez Th2 – IL-4 i IL-10, następuje zahamowanie aktywności komórek Th1. Źródło

Najczęstszymi powikłaniami wynikającymi z przebycia grypy w tej grupie jest zapalenie płuc i ostre stany krążeniowo-oddechowe. Dzieje się tak, ponieważ w ciąży dochodzi nie tylko do wyżej wspomnianych zmian w układzie odpornościowym, ale też do przeciążenia układu krążenia. Im bardziej zaawansowana ciąża, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań po grypie. Dla zobrazowania – w przypadku grypy sezonowej, kobiety w III trymestrze ciąży są 3-4 razy częściej hospitalizowane niż rówieśniczki, które w ciąży nie są.

Wirus grypy nie spowoduje wad u płodu, bardziej niebezpieczne są tutaj objawy, które podczas choroby występują u matki. I tak – hipertermia podwaja ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u dziecka, może też być przyczyną rozszczepu wargi i podniebienia. Kiedy podczas porodu występuje u matki gorączka, zwiększa się ryzyko drgawek u niemowlęcia, a także encefalopatia, porażenie mózgowe. Co jest ważne, jeżeli u ciężarnej dojdzie do zapalenia płuc, to ryzyko porodu przedwczesnego szacuje się na >50%.

 

Szczepionki dostępne w Polsce

W przypadku grypy wyróżnia się szczepionki sezonowe, pandemiczne i prepandemiczne, które są bazą do produkcji nowej szczepionki w sytuacji, kiedy pojawi się nieznany dotąd szczep pandemiczny. W tym wpisie skupię się na szczepionkach sezonowych, bo pozostałe dwie nie mają praktycznego zastosowania. Wszystkie zarejestrowane w Polsce szczepionki przeciw grypie sezonowej są inaktywowane, czyli zawierają zabite wirusy. Wśród szczepionek inaktywowanych można wyróżnić szczepionki podjednostkowe i z rozszczepionym wirionem. Wirusy te namnażane są na kurzych zarodkach. W produkcji szczepionek przeciwko grypie używa się także antybiotyków aminoglikozydowych i ich śladowe ilości mogą w produkcie wyjściowym się znaleźć. Informacja ta jest istotna z tego względu, że uczulenie na białko jaja kurzego lub antybiotyki aminoglikozydowe, stanowi przeciwwskazanie do szczepienia. Szczepionki są płynne i podaje się je głęboko podskórnie lub domięśniowo. Dawek przypominających się nie stosuje, a skuteczność szczepionki obejmuje dany sezon grypowy. Szczepionki przeciwko grypie sezonowej zawierają dwa rekomendowane na dany sezon szczepy wirusa typu A i jeden szczep wirusa typu B.

Tab. 1. Szczepionki przeciwko grypie zarejestrowane w Polsce i grupy wg wieku u których mogą być one stosowane.

Skuteczność szczepionek przeciwko grypie

Szczepionka przeciwko grypie może nie uchronić przed zachorowaniem, ale, tak jak w przypadku wielu innych szczepionek, przebieg choroby u osoby poddanej immunizacji jest zwykle łagodniejszy i sama choroba trwa krócej. W wyniku szczepienia układ odpornościowy został pobudzony mimo, że szczepienie nie uchroniło przed zachorowaniem. W zależności od stanu zdrowia i właściwego doboru szczepów szczepionkowych pod konkretny sezon, skuteczność szczepień przeciwko grypie oscyluje w granicach 50-90% według jednych źródeł, a według innych jest to 70-80% u zdrowych dorosłych, a 30-70% u osób w podeszłym wieku.

Schematy szczepienia przeciwko grypie

U dzieci od 6 miesiąca życia do 8 roku życia podaje się dwie dawki szczepionki w odstępie 4 tygodni.

Tab. 2. Schemat uodpornienia przeciwko grypie w zależności od wieku. Na podst. Mrożek-Budzyn D., Wakcynologia praktyczna, wyd. VI, 2016.

Na czym polega problem?

Problemem jest tutaj tzw. dryf antygenowy. Co to znaczy? Jest to rodzaj zmienności genetycznej, w przypadku grypy dochodzi do niewielkich mutacji  w genach H i N. Efektem tego jest powstanie nowych szczepów wirusa, a to z kolei wiąże się z obniżeniem skuteczności przeciwciał skierowanych względem wcześniejszego szczepu wirusa. Produkcja szczepionek polega w pewnym sensie na zgadywaniu, które wirusy będą dominować w najbliższym sezonie grypowym. Należy więc pamiętać, że szczepionki przeciwko grypie nie bazują na wirusach dominujących, tylko na wirusach prawdopodobnie dominujących. Osoby odpowiedzialne za wybór wirusów do szczepionki robią to na kilka miesięcy przed sezonem – żeby zdążyć z produkcją. Stąd pewne ograniczenia w skuteczności szczepionek sezonowych. Taka przewidywalność wirusa grypy jest możliwa ze względu na istnienie monitoringu wirusologicznego, który pomaga określić, który wirus lub wirusy będą dominować.

W jakim czasie od szczepienia uzyskiwana jest ochrona przeciwko grypie?

Przeciwciała odpornościowe są wytwarzane po tygodniu, a maksymalne ich stężenie szacuje się na okres po 2 tygodniach od szczepienia lub cyklu szczepienia – w przypadku dzieci. Stałe, wysokie stężenie przeciwciał po szczepieniu utrzymuje się około 24 tygodnie. Odporność po przechorowaniu grypy trwa około 4 lat.

Niepożądane odczyny poszczepienne

Zwykle po szczepieniu obserwuje się reakcje miejscowe i występują one u ok. 65% szczepionych. Do tego typu NOP zalicza się: ból, zaczerwienienie, obrzęk. Z reakcji ogólnych, które notuje się u mniej więcej 15% szczepionych, można wyróżnić: gorączkę, ból głowy, mięśni, stawów. Reakcje ogólne zazwyczaj obserwowane są u małych dzieci. Jeżeli szczepionka zostanie podana osobie uczulonej na którykolwiek ze składników szczepionki, a o tym pisałam powyżej – białko jaja kurzego, antybiotyki, wówczas możliwe są także ciężkie reakcje alergiczne, również wstrząs.

U małych dzieci, którym jednocześnie podano szczepionkę przeciw grypie oraz szczepionkę przeciw pneumokokom (PCV13) lub szczepionkę DTPa istnieje większe ryzyko wystąpienia drgawek gorączkowych.

Żadna z zarejestrowanych w Polsce szczepionek sezonowych nie posiada w swoim składzie tiomersalu – organiczny związek rtęci.

Zespół Guillaina i Barrégo – bardziej prawdopodobny po szczepieniu, czy po infekcji?

Jako zespół Guillaina-Barrégo określa się chorobę objawiającą się postępującym niedowładem, a rozwija się ona w okresie krótszym niż 4 tygodnie.  Jest to konsekwencja autoimmunologicznej reakcji skierowanej przeciwko nerwom obwodowym i dochodzi do tego u osób zdrowych, u których nie zdiagnozowano innych chorób autoimmunologicznych. Wskazuje się, że niektóre drobnoustroje charakteryzuje pewne strukturalne podobieństwo do elementów nerwów obwodowych.

Rys. 5. W wyniku ZGB dochodzi do uszkodzenia osłonki mielinowej nerwów obwodowych, co skutkuje ograniczeniem przekazywania sygnałów przez nerwy do mózgu. Źródło

Może wystąpić po szczepieniu w liczbie 1-2/100 000. W USA odnotowano pewien związek przyczynowy pomiędzy szczepieniem przeciwko świńskiej grypie z 1976 a z pojawieniem się ZGB. Przeprowadzono jednakże analizę danych historycznych, która wskazuje, że w przypadku grypy sezonowej, rozwój ZBG jest bardziej prawdopodobny w wyniku kontaktu z wirusem, niż przez szczepionkę. Znany jest także przypadek ZGB u 30-letniej ciężarnej, która w III trymestrze ciąży została poddana szczepieniu trójwalentną szczepionką przeciwko grypie. Do ZGB doszło po 24 dniach od otrzymania szczepionki. Dalszy przebieg ciąży określono jako niepowikłany.

Poddaniu badaniu grypę 21 pacjentów hospitalizowanych na Oddziale Pediatrii i Neurologii Wieku Rozwojowego w Katowicach w latach 2011-2014 z powodu rozpoznanego ZGB. W analizowanej grupie 33% prezentowało zajęcie nerwów czaszkowych, a 14% z nich wymagało leczenia na oddziale IT z powodu niewydolności oddechowej. Na tej podstawie stwierdzono, że zajęcie nerwów czaszkowych w tej chorobie stanowi czynnik ciężkości przebiegu ZGB i rozwoju niewydolności oddechowej. 66% pacjentów, to chłopcy. Głównym powodem wizyty u lekarza, było zaobserwowanie przez rodziców pacjentów zaburzenia chodu i postępujące osłabienie kończyn dolnych. Aż u 90% badanych dzieci ZGB wystąpił po infekcji. Zaobserwowano także sezonowość występowania zespołu.

Wyszczepialność i sytuacja epidemiologiczna w Polsce

Sezony grypowe są bardzo zmienne i trudne do przewidzenia.  Przykładowo, w sezonie 2016/2017 zgłoszono w Polsce prawie 4 mln zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę i było to o 25% więcej niż w sezonie 2015/2016. W roku 2015 z powodu grypy zmarło 17 osób, z czego 11 było w wieku powyżej 60 lat.  W sezonie 2016/2017 z powodu grypy zmarły 24 osoby. Śmiertelność będąca wynikiem grypy jest bardzo niewielka, bo szacuje się, że jest to ok. 0,1-0,5%, ale pod uwagę należy tu wziąć zakres zapadalności, który jest bardzo duży. Zdecydowana większość zgonów w wyniku grypy dotyczy osób po 65 roku życia i tutaj śmiertelność sięga 1%, czyli na 1000 osób umiera 10.

Wyk. 1. Grypa i podejrzenia grypy – zapadalność na 100 000 w latach 2002-2016 wg NIZP-PZH.

Jeśli chodzi natomiast o samą liczbę pacjentów leczonych z powodu grypy, to w przypadku osób po 65 roku życia jest to aż 63%. Komisja Europejska zaleca osiągnięcie wskaźnika wyszczepienia na poziomie 75% dla osób z grup ryzyka.

Wyk. 2. Liczba zaszczepionych przeciwko grypie na 1000 jednostek niezależnie od wieku w latach 2007-2016 wg NIZP-PZH.

Stan wyszczepienia przeciwko grypie jest niewielki w społeczeństwie i od 2012 roku jest niższy, niż 25/1000 jednostek, co obrazuje Wykres 2.

Wyk. 3. Liczba zaszczepionych przeciwko grypie w 2016 roku według wieku na 1000 ludności wg NIZP-PZH.

Z Wykresu 3 wynika, że szczepieniu przeciwko grypie najczęściej poddają się osoby starsze, po 65 roku życia, a najrzadziej decydują się na nie rodzice dzieci między 0-4 rokiem zycia.

Szczepienia ciężarnych przeciwko grypie

Szczepienia przeciwko grypie są szczególnie zalecane dla ciężarnych ze względu na pogrypowe powikłania ginekologiczno-położnicze o których już pisałam powyżej, ale przypomnę, że zalicza się do nich wzrost ryzyka poronienia lub porodu przedwczesnego, niską masę urodzeniową dziecka, zaburzenia rytmu serca dziecka, a także większy odsetek przypadków schizofrenii u dzieci zakażonych wewnątrzmacicznie, a dotyczy to zwłaszcza kobiet przed 20 tygodniem ciąży. Inaktywowane szczepionki mogą być stosowane w ciąży. Początkowo szczepienie przeciwko grypie zalecane było ciężarnym z grup ryzyka, następnie będącym w III trymestrze ciąży. Obecnie szczepienia zaleca się każdej kobiecie w ciąży, niezależnie od trymestru. Szczepionka inaktywowana przeciwko grypie badana była na światową skalę wśród kobiet ciężarnych i ostatecznie uznano, że korzyści związane ze szczepieniem kobiet w ciąży są większe od potencjalnego ryzyka związanego ze szczepieniem. W latach 2000-2003 w USA podano szczepionkę TIV ok. 2 mln ciężarnych kobiet. W systemie nadzoru VAERS odnotowano 20 NOP-ów – 9 miejscowych, 8 systemowych i 3 poronienia. Black i wsp. poddali 3 700 ciężarnych badaniu pod kątem związku szczepienia z przedwczesnym porodem i rozwiązania ciąży cięciem cesarskim – nie wykazano różnic między kobietami szczepionymi przeciwko grypie lub nie. WHO zaleca szczepienia ciężarnych przeciwko grypie w okresie epidemicznym. Bardzo ważną sprawą jest też to, że szczepienia przeciwko grypie mogą być stosowane u dzieci dopiero od 6 m.ż., a zaszczepiona matka będzie chronić dziecko przez pierwsze miesiące życia po pierwsze, poprzez transfer łożyskowy przeciwciał IgG w ostatnich tygodniach ciąży, jak również poprzez IgA przekazywane podczas karmienia piersią. Badano specyficzne przeciwciała u dzieci matek, które w czasie ciąży zostały zaszczepione i stwierdzono je u 54% noworodków i 12% niemowląt w 3 m.ż. Wiadomo, z upływem czasu miano przeciwciał otrzymanych biernie od matki maleje, a tym samym ochrona przed zakażeniem również maleje.

Szczepienia przeciw grypie u chorych na astmę – zaostrzenie astmy

Szczepienie przeciwko grypie pacjentów z tej grupy jest kwestią dyskusyjną, bowiem pojawiały się badania sugerujące, że szczepienia mogą być związane z zaostrzeniem astmy. Kmiecik i wsp. przeprowadzili badanie oceniające częstość występowania zaostrzeń astmy u dorosłych po podaniu szczepionki przeciwko grypie, a wniosek był taki, że szczepienia przeciw grypie nie zwiększają częstości zaostrzeń astmy w porównaniu z placebo.  Istnieją jednak pewne ograniczenia tego badania i dotyczą one tego, że pacjentów szczepiono szczepionką tylko jednego producenta oraz że badanie prowadzone było tylko w jednym sezonie grypowy. W tej samej publikacji istnieją też wzmianki o innych badaniach. I tak, w jednym z nich odnotowano właśnie zaostrzenie astmy po szczepieniu przeciwko grypie, a 3 z pacjentów musiało zostać poddanych hospitalizacji. Przeprowadzono także inną analizę na grupie 400 dzieci chorujących na astmę, które zaszczepiono przeciwko grypie. Otrzymano wyniki mówiące, że liczba wizyt w klinice, związanych z astmą, wzrosła u pacjentów poddanych szczepieniu w porównaniu z drugą grupą 400 dzieci, których nie zaszczepiono. Istnieją jednak wątpliwości co do wiarygodności tego badania, a dotyczą one tego, że nie został sprecyzowany stopień ciężkości astmy u blisko połowy pacjentów i dodatkowo, ze nie prowadzono w badaniu kontroli placebo – nie można było określić, czy zaostrzenia związane były ze szczepieniem, czy też zaszczepiono osoby z powodu występowania ciężkiej astmy. Powszechnie uważa się jednak, że korzyści ze szczepienia są większe niż ryzyko nasilenia objawów astmy po szczepieniu, bo jak już udowodniono, u chorych na astmę jest zwiększone ryzyko powikłań związanych z grypa tj. zapalenie płuc, hospitalizacja z powodu ostrych chorób górnych dróg oddechowych. Kończąc ten punkt wpisu wspomnę także, że szczepienie przeciwko grypie nie chroni, a przynajmniej brak na to konkretnych dowodów, przed często występującymi zaostrzeniami astmy wywołanymi przez inne wirusy – rynowirusy, adenowirusy, wirusy paragrypy, koronawirusy. Cowling i wsp. wskazują jednak, że szczepienie przeciwko grypie trójwalentną szczepionką może przyczyniać się do obniżenia odporności organizmu względem tych właśnie wirusów niegrypowych, ale biologiczny mechanizm tego nie jest poznany.

Podsumowanie

Grypa jest bardzo zakaźną chorobą na którą w Polsce zapada co roku od miliona do kilku milionów osób. Kiedy choroba jest niepowikłana, a osoba, którą dotknęła infekcja jest ogólnie zdrowa i nie należy do grupy ryzyka – wówczas grypa jest chorobą samoustępującą, a leczenie jest głównie objawowe i polega na odpoczynku. Sezonowość grypy w naszym kraju dotyczy szczególnie stycznia i lutego, a sama grypa najczęściej wywoływana jest przez wirusa grypy typu A. Charakteryzuje go duża zmienność genetyczna, która wymaga monitoringu wirusologicznego, na którego podstawie produkowane są szczepionki – każdego sezonu jest inna szczepionka. Produkcja szczepionek nie opiera się na dominującym w danym sezonie wirusie, tylko na prawdopodobnie dominującym. Sprawia to, że skuteczność szczepionek przeciwko grypie jest ograniczona i oscyluje w granicach 50-90% według jednych źródeł, a według innych jest to 70-80% u zdrowych dorosłych, a 30-70% u osób w podeszłym wieku. Po szczepieniu w zdecydowanej większości obserwuje się reakcje miejscowe, a reakcją ogólną występującą najczęściej jest gorączka. Możliwe są też ciężkie reakcje alergiczne, które wynikają z podania szczepionki osobie uczulonej na któryś z jej składników – białko jaja kurzego lub antybiotyk. Po szczepieniu przeciwko grypie (ale i nie tylko przeciwko tej chorobie) obserwowano także zespół Guillaina-Barrégo, a objawia się on postępującym niedowładem. ZGB jest konsekwencją autoimmunologicznej reakcji skierowanej przeciwko nerwom obwodowym i dochodzi do tego u osób zdrowych, u których nie zdiagnozowano innych chorób autoimmunologicznych. Wskazuje się, że niektóre drobnoustroje charakteryzuje pewne strukturalne podobieństwo do elementów nerwów obwodowych. Należy jednak pamiętać, że są to niezwykle rzadkie przypadki NOP i występują  1-2/100 000. Ważnym jest także fakt, że w przypadku grypy sezonowej, rozwój ZBG jest bardziej prawdopodobny w wyniku kontaktu z wirusem, niż przez szczepionkę. Wyszczepialność na grypę sezonową jest najwyższa u osób w podeszłym wieku, czyli u tych, u których najczęściej notuje się zgony w wyniku grypy i jej powikłań. Najrzadziej szczepione są dzieci pomiędzy 0-4 rokiem życia. Grupą ryzyka, która zasługuje na szczególną uwagę są ciężarne – w wyniku ciąży osłabiona zostaje odporność i w przypadku grypy sezonowej, kobiety w III trymestrze ciąży są 3-4 razy częściej hospitalizowane niż rówieśniczki, które w ciąży nie są. Udowodnione jest bezpieczeństwo szczepionek inaktywowanych wśród ciężarnych. U osób nie należących do grupy ryzyka szczepienia zaleca się głównie ze względów epidemiologicznych, a motywuje się to ograniczeniem rozprzestrzeniania się wirusa, co niekoniecznie musi być trafną argumentacją.

Literatura:

  1. Gajewski, E. Szczeklik; Interna Szczeklika 2017; Empedium; MP; wyd. 8; 2017.
  2. Dziubek; Choroby zakaźne i pasożytnicze; PZWL; wyd. 4; 2015.
  3. Mrożek-Budzyn; Wakcynologia praktyczna; Wydanie VI; alfa-medica press; 2016.
  4. Mrukowicz, A. Gładysz, P. Sawiec; Grypa; MP, [online]
  5. Szenborn, A. Matkowska-Kocjan; Grypa u ciężarnych – leczenie i profilaktyka; Med. Po Dypl. 2010, (19); 7(172); 98-103.
  6. Dymek-Skoczyńska, J. Stanosławska i wsp.; Szczepienia przeciw gypie u osób w wieku podeszłym – czynniki determinujące decyzję pacjentów; Nowiny Lekarskie 2012;81;1;21-25.
  7. Blank, O. Falup-Pecurariu i wsp.; Szczepienia przeciw grypie: podstawowe fakty dla lekarzy pierwszego kontaktu w Europie; Fundacja Nadzieja dla Zdrowia; 2016.
  8. Kita, M. Zaleska; Wpływ zmienności wirusa grypy koni na skuteczność szczepień ochronnych;  [online]
  9. Pritchard (tłum. M. Siemiński); Zespół Guillaina-Barrégo; Clinical Medicine 2010;10(4):399-401.
  10. J. Furowicz, M. Ferlas, P. Nawrotek; Immunologia ciąży i noworodka – zagadnienia wybrane;  [pdf]
  11. Kopyta, E. Domaradzka; Zespół Guillain-Barre u dzieci hospitalizowanych na Oddziale Pediatrii i Neurologii Wieku Rozwojowego w latach 2011-2014;  [pdf]
  12. Kmiecik, S. Arnoux i wsp.; Szczepienie przeciw grypie u dorosłych chorych ma astmę: bezpieczeństwp trójwalentnej inaktywowanej szczepionki przeciw grypie; 2007, Journal of Asthma, 44:817-822.
  13. V. Sumaya, R.S. Gibbs; Immunization of pregnant women with influenza A/New Jersey/76 virus vaccine: reactogenicity and immunogenicity in mother and infant; J Infect Dis 1979, 140:141-6.
  14. S. Brown M.d. Begg i wsp.; Serologic evidence of prenatal influenza in the etiology of schizophrenia; Arch. Gen. Psychitry; 2004, 61:774-780.
  15. Pool, J. Iskander; Safety of influenza vaccination during pregnancy; Am. J. Obstet. Gynecol. 2006, 194: 1200.
  16. Cho, J. Wrammert; Implications of broadly neutralizing antibodies in the development of a universal influenza vaccine; Curr Opin Virol. 2016 Apr; 17: 110–115.
  17. A. Reperant i wsp.; Advances in influenza vaccination; 2014; 6: 47.
  18. Krishnan, T. Nguyen, S. McComb; From mice to women: the conundrum of immunity to infection during pregnancy; J Reprod Immunol. 2013 Mar; 97(1): 62–73.
  19. Tomimatsu, M. Sugihara; Guillain–Barré syndrome after trivalent influenza vaccination during pregnancy; Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2016 ;201:225-6.
  20. J. Cowling, V. J. Fang i wsp.; Increased Risk of Noninfluenza Respiratory Virus Infections Associated With Receipt of Inactivated Influenza Vaccine; Clin Infect Dis. 2012 Jun 15; 54(12): 1778–1783.

Studia: BIOLOGIA (Uniwersytet Jagielloński)
1 comment
  1. Szczepienia w ciąży?? Przecież to morderstwo w białych rękawiczkach!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *