LEKI PRZECIWGORĄCZKOWE A IMMUNOGENNOŚĆ SZCZEPIONEK

Podwyższenie temperatury ciała jest bardzo starym mechanizmem obronnym organizmu w odpowiedzi na antygeny i toksyny. Jest to przejaw walki i ogranicza w ten sposób proliferację drobnoustroju i pozytywnie wpływa na pracę mechanizmów cytotoksycznych. Gorączka wzmaga fagocytozę, biosyntezę białka ostrej fazy, pozytywnie wpływa zarówno na odporność humoralną, jak i komórkową. Poprzez zmianę ekspresji cząstek adhezyjnych podniesienie temperatury zwiększa zasiedlenie przez leukocyty obwodowych narządów limfatycznych. Zadaniem gorączki jest więc przywrócenie stabilnego środowiska wewnętrznego, które zostało zaburzone przez jakiś czynnik chorobotwórczy. Temperatura ciała wzrasta w wyniku ścisłej współpracy układu odpornościowego z OUN. Pierwszy sygnał powstaje wskutek aktywacji odporności nieswoistej poprzez identyfikację czynnika chorobotwórczego przez receptory rozpoznające wzorce. Pod wpływem zaktywowanych pirogenów egzogennych (np. cząstki bakterii, wirusów, grzybów) kompetentne komórki układu odpornościowego syntetyzować będą pirogeny endogenne (interleukiny, interferony i inne cytokiny). Wzajemne oddziaływanie cytokin jest procesem bardzo złożonym, więc napiszę jedynie, że mogą one stymulować lub hamować ekspresję własną lub innych cząstek. W wyniku przyłączenia cytokiny do receptora (w przedwzrokowej przedniej części podwzgórza) dojdzie do aktywacji fosfolipazy A2, która poprzez uwalnianie kwasu arachidonowego wpływa na wytwarzanie zwiększonej ilości prostaglandyn E2. Efektem jest zmniejszenie liczby wyładowań w ciepłowrażliwych neuronach okolicy podwzgórza. Dochodzi do zmniejszenia utraty ciepła i zwiększenia wytwarzania ciepła.

Środki przeciwgorączkowe hamują reakcje prostaglandyn i tak, Paracetamol i Nurofen Forte w zawiesinie dla dzieci – hamować będą prostaglandyny poprzez blokowanie cyklooksygenazy kwasu arachidonowego. Paracetamol jest środkiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, ale NIE przeciwzapalnym. Nurofen Forte dodatkowo działa przeciwzapalnie. Bardzo ważna w zrozumieniu procesu gorączkowego jest świadomość, że temperatura ciała jest w tym czasie precyzyjnie kontrolowana przez organizm, podobnie jak w okresie bezgorączkowym. Mechanizmy termoregulacji zawodzą natomiast, kiedy temperatura przekracza 42°C lub spada poniżej 31°C. U dzieci do 4 roku życia odpowiednikiem dreszczy gorączkowychnapady drgawkowe, którym nie towarzyszą inne objawy ze strony układu nerwowego. Taka reakcja dziecka na gorączkę wynika z niedojrzałego typu reaktywności. Jeżeli po szczepieniu dojdzie do drgawek, w zdecydowanej większości są to drgawki gorączkowe proste (70% wszystkich drgawek gorączkowych), które mają charakter uogólniony i nie trwają dłużej niż 15 minut [1]. Nie stanowią one przeciwwskazania do szczepień, które mogą być realizowane zgodnie z obowiązującym programem. Szczepienie dziecka w takiej sytuacji wymaga jednak zachowania dodatkowej ostrożności i lekarz kwalifikujący powinien być poinformowany o tym, że drgawki pojawiły się w przeszłości – czy to po szczepieniu, czy w wyniku gorączki podczas choroby. Zwykle przy kolejnym szczepieniu lekarz po prostu zaleca podanie leków przeciwgorączkowych w momencie, kiedy temperatura ciała zaczyna wzrastać.

Profilaktyczne stosowanie paracetamolu po szczepieniach przeciw rotawirusom, pneumokokom, czy też po zastosowaniu 5w1 lub 6w1 zmniejszać może skuteczność szczepionki i dotyczy to zarówno szczepienia pierwotnego, jak i dawki przypominającej [2]. W badaniu, w którym paracetamol stosowano w czasie szczepienia i co 6-8 godzin przez pierwszą dobę po iniekcji, stwierdzono mniejsze stężenie przeciwciał przeciwko wszystkim 10 serotypom S. pneumoniae (zastosowano szczepionkę 10-walentną), a także mniejsze średnie stężenie przeciwciał przeciwko błonicy, Hib i PRN (pertaktyna B. pertussis) [3].  Po tych szczepieniach gorączka jest zwykle niewysoka i nie przekracza 38.5°C i jeżeli dziecko nie jest rozdrażnione i dobrze znosi podwyższenie temperatury, nie ma potrzeby zbijania jej, a tym bardziej profilaktycznego stosowania leków przeciwgorączkowych [4] [5]. Drgawki gorączkowe zwykle pojawiają się, kiedy temperatura ciała przekroczy 39°C [6]. Jeśli chodzi o ból, to istotną czynnością odgrywającą rolę w jego redukcji u niemowlęcia jest karmienie piersią przed, w trakcie i po szczepieniu [7]. I choć paracetamol wpływa na odpowiedź skierowaną w S. pneumoniae czy też H. influenzae, to wykazano, że częstość nosicielstwa pneumokoków i H. influenzae nie różni się jakoś szczególnie w grupie kontrolnej i w grupie u której zastosowano paracetamol [8] [9]. W badaniach nad wpływem paracetamolu i ibuprofenu na immunogenność 13-walentnej szczepionki przeciw pneumokokom i szczepionki 6w1 (DTPa-IPV-Hib-HBV)  wykazano mniejsze średnie stężenie przeciwciał przeciwko 5 serotypom S. pneumoniae w grupie przyjmującej paracetamol. Jeśli chodzi o grupę ibuprofenu, to zaobserwowano mniejsze stężenie przeciwciał skierowanych w hemaglutyninę włókienkową (FHA B. pertussis) i przeciwtężcowych – dotyczy szczepienia pierwotnego. Nie zaobserwowano znaczących różnic po podaniu dawki przypominającej w 2 roku życia, a nie nie stwierdzono też wpływu ibuprofenu na odpowiedź skierowaną w S. pneumoniae [10].

Należy pamiętać, że u dzieci temperatura ciała na ogół jest wyższa. Kiedy temperatura mierzona jest w odbycie, to za gorączkę uznaje się ją po przekroczeniu 38.5°C [11]. Gorączka po szczepieniu jest zazwyczaj ogólnym, łagodnym objawem i ustępuje samoistnie w ciągu pierwszych 48 godzin i nie wymaga stosowania leków przeciwgorączkowych. Wyjątkiem jest tutaj szczepionka Bexsero przeciw meningokokom, po której częściej obserwuje się gorączkę przekraczającą 38°C (51-61%), kiedy podaje się ją równocześnie z innymi szczepionkami [12] [13] [14]. Zaleca się profilaktyczne stosowanie paracetamolu (nie ibuprofenu) i dowiedziono, że nie wpływa to na immunogenność szczepionki, czyli nie obniża jej skuteczności [15]. Są też szczepionki (MMR), gdzie gorączka pojawi się często w drugim tygodniu po szczepieniu – najczęściej między 7-12 dobą. Istnieje także badanie sugerujące, że opóźnienie podania MMR (zgodnie z kalendarzem szczepienie powinno mieć miejsce w 13 miesiącu życia) na wiek powyżej 15 miesięcy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem drgawek gorączkowych [16].

a. J. Gołąb, Immunologia, 2017.

b. Z. Dziubek, Choroby zakaźne i pasożytnicze, 2015.

Studia: BIOLOGIA (Uniwersytet Jagielloński)
Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *