ODPOWIEDŹ IMMUNOLOGICZNA PO SZCZEPIENIU I W EFEKCIE NATURALNEGO KONTAKTU Z PATOGENEM

Czasami słyszy się:

chciał(a)bym, aby moje dziecko wytworzyło samo odporność względem danej choroby

Organizm dziecka tworzy ją sam. Tak, podczas szczepienia również. Szczepienie ma pobudzać organizm do wytworzenia odporności swoistej humoralnej oraz komórkowej. Stosowane w PSO szczepionki mają za zadanie generować odporność w sposób czynny. Szczepienie w mniejszym lub większym stopniu naśladuje to, co dzieje się podczas zakażenia na drodze naturalnego kontaktu z czynnikiem chorobotwórczym. W zależności od rodzaju szczepionki, indukowana odpowiedź może być identyczna,  jak w przypadku kontaktu naturalnego lub niepełna. Każdą szczepionkę powinno się rozpatrywać indywidualnie.

1. Szczepionki żywe

Odpowiedź najbardziej zbliżoną do tej, która ma miejsce w przypadku uodpornienia naturalnego wywołują szczepionki żywe. Atenuowane dobroustroje zachowują się dokładnie tak samo jak drobnoustroje chorobotwórcze, czyli mogą się namnażać i pobudzać wszystkie mechanizmy odpornościowe, ponieważ mimo braku lub zminimalizowania właściwości chorobotwórczych, pozostawione zostały wszystkie ich inne cechy. Efektem jest bardzo dobra odpowiedź komórkowa oraz humoralna – wyjątek w przypadku gruźlicy, ze względu na naturę prątków.

1.1. BCG – szczepionka przeciwko gruźlicy

Szczepionka przeciwko gruźlicy jest szczepionką żywą i zawiera atenuowane prątki bydlęce. Zacznę przede wszystkim od tego, że odpowiedź organizmu na zakażenie prątkiem gruźlicy (M. tuberculosis) różni się od odpowiedzi po szczepieniu BCG zawierającej prątek bydlęcy (M. bovis). Mimo, że ich genom jest w dużym stopniu homologiczny, to jest ponad 120 otwartych ramek odczytu nieobecnych u M. bovis. Co to znaczy? Szczepienie nie zapobiega zakażeniu M. tuberculosis, ale zahamuje wzrost bakterii w miejscu zakażenia, czyli uchroni przed rozsiewem prątków poprzez węzły limfatyczne oraz krew. Prątki są bakteriami wewnątrzkomórkowymi, a odpowiedź organizmu ma głównie charakter komórkowy. I choć, według najnowszych badań – w przypadku myszy zakażonych prątkami gruźlicy dowiedziono, że limfocyty B mogą regulować przebieg infekcji M. tuberculosis produkując cytokiny i przeciwciała, to ich rola w kontroli zakażenia jest znikoma. Chodzi po prostu o to, że LiB mają ograniczony kontakt z prątkami – przed ich wniknięciem do wnętrza komórek gospodarza. Noworodek, bez względu na stan uodpornienia matki nie może być zabezpieczony w sposób bierny przeciwko patogenom indukującym odporność komórkową. Może być on uodporniony przeciwko drobnoustrojom, które doprowadzają do powstawania przeciwciał klasy IgG, ponieważ wyłącznie one przechodzą do organizmu dziecka w ramach transferu przezłożyskowego.

1.2. Szczepionki przeciwko rotawirusom

Są to szczepionki żywe i podaje się je doustnie. Oznacza to, że replikacja następuje w obrębie błony śluzowej. I tutaj, tak jak w przypadku kontaktu naturalnego – dochodzi między innymi do aktywacji mechanizmów odporności wrodzonej. Odpowiedź niespecyficzna wiąże się z odnową komórek nabłonka kosmków jelitowych, dochodzi do produkcji interferonu, a także ma tutaj miejsce wzmożona perystaltyka jelit. Odpowiedź specyficzna z kolei, obejmuje produkcję swoistych przeciwciał neutralizujących i jest to odporność humoralna. Uwarunkowana jest obecnością przeciwciał neutralizujących przeciwko białkom wirusowym VP4 i VP7 – białka te stanowią główne determinanty odpowiedzi humoralnej. Dochodzi też do rozwinięcia odporności komórkowej. Przeciwciała powstałe w wyniku zakażenia rotawirusem mogą być surowicze – IgM oraz IgG, a także wydzielnicze – IgA. I to właśnie IgA pełnią ochronną rolę przed ponownym zachorowaniem – ze względu na drogę zakażenia rotawirusem. Przeciwciała surowicze potwierdzają jedynie przebyte zakażenie, stanowią immunologiczny ślad. Szczepionka podana na błony śluzowe indukuje sekrecję IgA oraz zwiększa stężenie IgG w surowicy. Jak to się dzieje? Obecne w jelitach kępki Peyera pokryte są nabłonkiem zawierającym komórki M, których podstawową funkcją jest wychwyt drobnoustrojów ze światła jelita. Te komórki posiadają wgłębienia – kieszenie w których znaleźć można limfocyty B oraz T, a także APC, czyli komórki prezentujące antygen – makrofagi i komórki dendrytyczne. Kiedy komórki M wychwycą drobnoustrój lub jakąś cząstkę, wówczas dochodzi do jego/jej obróbki w komórkach APC, a następnie do prezentacji swoistym limfocytom T, które będą pobudzać limfocyty B do produkcji IgA właśnie, które w dalszym procesie zostają przetransportowane przez komórki jelita na powierzchnię błon śluzowych, dochodzi do neutralizacji i hamowania uwalniania wirusów z już zakażonych komórek nabłonkowych. IgG mogą przetrwać w surowicy do 6 miesięcy, a wydzielnicze IgA obecne są w stolcu przez powyżej 6 miesięcy. Szczepienie w tym przypadku działa na układ immunologiczny identycznie, jak to ma miejsce w przypadku kontaktu naturalnego.

1.3. Szczepionki przeciwko ospie wietrznej

Są to szczepionki żywe i zawierają atenuowany szczep Oka wirusa Varicella-zoster. Po pierwszym kontakcie z antygenami VZV organizm rozwija odpowiedź komórkową oraz humoralną. Odpowiedź komórkowa odgrywa istotną rolę w organiczeniu choroby i ochronie przed reaktywacją zakażenia. Odpowiedź humoralna jest ważna przy neutralizacji cząstek wirusa i po zakażeniu wirusem dzikim VZ może być ponad 10-krotnie wyższa niż po szczepieniu. U niemowląt i osób z niedoborem limfocytów T może dojść do ciężkiego lub powikłanego przebiegu ospy oraz reaktywację zakażenia w postaci półpaśca w przyszłości. Istnieją dane wskazujące na utrzymywanie się wysokiego stężenia swoistych przeciwciał i odpowiedzi komórkowej przez okres 20 lat po szczepieniu. Jednakże, ze względu na ciągłą stymulację odporności poszczepiennej przez dzikiego wirusa, nie jest znana długość utrzymywania się odporności przy braku naturalnej ekspozycji na wirusa. Ogniska epidemiczne ospy wietrznej, które odnotowano wśród szczepionych dzieci wskazują na wygasanie odporności humoralnej. Istotne w skuteczności szczepień przeciwko ospie wietrznej może być odpowiednie przechowywanie szczepionki, prawidłowa jej podaż oraz wiek – wyższa skuteczność po 12 miesiącu życia.

1.4. Szczepionka przeciwko polio – OPV

W ramach szczepień obowiązkowych dzieci nie stosuje się jej już od 2016 . Podawana doustnie, co sprawia, że atenuowane wirusy namnażają się w jelicie i przez kilka tygodni wydalane są z kałem. Może to być przyczyną transmisji wirusów w otoczeniu osoby szczepionej. Możliwe jest pojawianie się w populacji szczepionej OPV zmutowanych szczepów wirusa polio pochodzących ze szczepionki, czyli circulating vaccine-derived polioviruses – cVDPVs, które nabywają ponownie zdolności do wywołania paraliżu. Przeprowadzono genotypowanie 3 serotypów wirusa szczepionkowego, które ujawniło, że typ 1 wykazuje po atenuacji 57 mutacji, co wskazuje na wysoki profil bezpieczeństwa. W przypadku typu 2 i 3 osłabienie wirulencji zależne było tylko od 2 mutacji. To już stwarzało realne zagrożenie przejścia z powrotem w szczep dziki. Szczepienie stymuluje organizm do produkcji przeciwciał zarówno w przewodzie pokarmowym, jak i tych krążących w surowicy krwi.

1.5. Szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce

W zdecydowanej większości organizm skutecznie wyeliminuje wirusa odry (MeV), choć jest to proces trwający nawet kilka tygodni. Zakażenia wirusowe stymulują produkcję interferonów. Stwierdzono, że dzikie szczepy MeV słabiej stymulują produkcję IFN od szczepów szczepionkowych. Szczepienie indukuje odporność humoralną oraz komórkową. Odporność jest długotrwała względem każdej z trzech chorób i trwa co najmniej 15 lat po przyjęciu drugiej dawki. Poziom wytwarzanych przeciwciał w wyniku szczepienia przeciwko odrze jest niższy niż w wyniku zakażenia naturalnego, a także odporność po szczepieniu jest krótsza. Także odpowiedź komórkowa po szczepieniu jest słabsza niż po zakażeniu naturalnym. Istotnym jest, że poziom przeciwciał przekazywanych przez matkę na drodze transferu przezłożyskowego uzależniony jest od tego, w jaki sposób matka została uodporniona. Niższy poziom przeciwciał w przypadku kobiet szczepionych ma wpływ na zanik odporności u nieszczepionych dzieci, co jest ważne w pierwszym roku życia, kiedy jeszcze niemowlę nie miało okazji, by być szczepione. Odra wśród małych dzieci jest niebezpieczna, ponieważ zwiększa ryzyko rozwinięcia podostrego stwardniającego zapalenia mózgu w przyszłości.

2. Szczepionka inaktywowana przeciwko polio

Stosuje się ją zarówno w schemacie szczepienia podstawowego, jak i jako dawkę przypominającą. Zawiera zabite drobnoustroje i wykazuje bardzo wysoką skuteczność. Szczepienie IPV stymuluje organizm do wytwarzania przeciwciał neutralizujących o działaniu ogólnym. Uznaje się, że protekcyjne działanie obu (OPV i IPV) szczepionek jest na jednakowym poziomie – obie angażują pamięć immunologiczną oraz obie zapewniają odporność długotrwałą.

3.  Szczepionki polisacharydowe i polisacharydowe skoniugowane – pneumokoki, meningokoki C i ACWY oraz Hib

Ze szczepionkami polisacharydowymi wiążą się pewne ograniczenia. Polisacharydy pochodzą ze ścian komórkowych bakterii otoczkowych i są antygenami działającymi niezależnie od limfocytów T – dochodzi jedynie do produkcji IgM i w mniejszym stopniu IgG o słabym powinowactwie do antygenu. Nie dochodzi tutaj do tworzenia  pamięci immunologicznej. Wyjątek stanowią tutaj serotypy 3 i 8 S. pneumoniae, które także u małych dzieci są silnymi immunogenami. Dlaczego jest to ważne? Dlatego, że mechanizmy niezależne od limfocytów T są dojrzałe dopiero po 2 roku życia. Taką szczepionką polisacharydową jest 23-walentna szczepionka przeciwko pneumokokom – PPV-23, której nie stosuje się przed 2 rokiem życia ze względu na jej niską skuteczność w tej grupie wiekowej. Problem ten udało się jednak nauce przeskoczyć. Wiemy, że dzieci, także te najmłodsze – dobrze odpowiadają na antygeny białkowe, które wymagają udziału komórek T. Wymyślono, że antygeny polisacharydowe zostaną skoniugowane z białkiem. Dlatego czytając ChPL szczepionek skoniugowanych możemy trafić na zapis mówiący, że polisacharyd skoniugowano z toksoidem błoniczym, tężcowym lub z białkiem D z bezotoczkowych szczepów H. influenzae lub z białkiem otoczki meningokoków serogrupy B. Taka koniugacja antygenu polisacharydowego sprawia, że odpowiedź T-niezależna zostaje konwertowana na odpowiedź T-zależną, a co za tym idzie – antygeny są rozpoznawane przez komórki B.

Jaki z tego wniosek? Taki, że szczepionki skoniugowane indukują silniejszą i długotrwałą odpowiedź immunologiczną w porównaniu z naturalną infekcją bakteriami z otoczką polisacharydową do których zalicza się Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis oraz Haemophilus influenzae typu b.  W efekcie szczepienia szczepionkami skoniugowanymi uzyskuje się wyższe miano przeciwciał antyotoczkowych klasy IgA i IgG w surowicy. I choć bakterie posiadają wiele innych czynników zjadliwości, to otoczka jest tutaj uznawana za najważniejszy. W przebiegu naturalnego zakażenia – otoczka nie dopuszcza do opsonizacji komórek bakteryjnych przez składnik C3b dopełniacza, czyli ma działanie antyfagocytarne. W przypadku pneumokoków, szczepy otoczkowe są 100 000 razy bardziej wirulentne od szczepów nie posiadających otoczki. Naturalna odporność na zakażenie pneumokokowe kształtuje się w wyniku ekspozycji na bakterię lub jej antygeny. Kontrolę nad pneumokokami sprawują w miejscu infekcji makrofagi pęcherzykowe i leukocyty wielojądrzaste, które usuwają drobnoustroje przy użyciu przeciwciał i dopełniacza. Opsonizacja jest niezwykle istotnym etapem ograniczającym rozwój bakterii, a świadczyć może o tym to, że asplenia, neutropenia, hipogammaglobulinemia, fizjologiczna hipogammaglobulinemia u małych dzieci, brak składników dopełniacza – predysponują do zakażeń inwazyjnych wywoływanych przez bakterie otoczkowe.

4. Szczepionki przeciwko krztuścowi

Stosowana od lat inaktywowana szczepionka DTP zawiera składnik błonicy, tężca oraz krztuśca, który oznaczany jest literą P. Skupimy się tutaj głównie na komponencie krztuśca z racji tego, że mimo wysokiego poziomu wyszczepienia – krztusiec ma się całkiem nieźle. Składnik krztuśca może być  pełnokomórkowy, czyli wP lub acelularny – aP. I tutaj sprawa się komplikuje. W szczepionkach ze składnikiem wP znajduje się komplet antygenów Bordetella pertussis, a w przypadku aP są to tylko niektóre. Szczepionki Infanrix: DTPa, hexa, IPV+Hibtriwalentne i zawierają:

a. pertaktynę – PRN

b. hemaglutyninę włókienkową – FHA

c. toksoid krztuścowy – PT

Szczepionki Pentaxim i Hexacimabiwalentne i zawierają:

a. toksoid krztuścowy – PT

b. hemaglutynina włókienkowa – FHA

FHA oraz PRN należą do adhezyn B. pertussis i ułatwiają przyleganie do komórek urzęsionych układu oddechowego. PRN indukuje swoistą odpowiedź humoralną i komórkową, dając ochronę przed zachorowaniem na krztusiec. PT to białkowa toksyna produkowana przez bakterię. Ułatwia ona adhezję B. pertussis do makrofagów poprzez naśladowanie P- i E- selektyn, zwiększając równocześnie ekspresję receptora dopełniacza typu 3 – CR3 z którym wiąże się FHA.

Właśnie dlatego, że wP zawiera wszystkie czynniki wirulencji, jest skuteczniejsza od aP.  Dlaczego więc wprowadzono aP? Mimo, że efektywność wP jest w granicach 70-90%, to jest to jednocześnie jedna z najbardziej reaktogennych szczepionek, a więc częściej powoduje NOP niż aP. W przypadku szczepionki wP zaobserwowano dużo częściej gorączkę i drgawki gorączkowe, epizod hipotoniczno-hiporeaktywny (HHE), nieutulony płacz, obrzęk kończyny. Dla przykładu, częstość HHE w przypadku wP to 1/1750 (orientacyjnie, bo w rzeczywistości jest ona większa), a po podaniu aP zminimalizowano ją do 1/65 000.

Patogeneza krztuśca jest wieloczynnikowa. Określenie odpowiedniego markera immunologicznego jest problemem i stąd też kłopot ze stworzeniem szczepionki zawierającej tylko niektóre antygeny, ale jednocześnie będącej skuteczną metodą uodpornienia. W każdym razie – PT, czyli toksyna krztuśca uchodzi za najistotniejszy antygen – najbardziej immunogenny, powodujący większość objawów krztuśca. Skuteczność DTPa jest niższa przeciwko krztuścowi, niż przeciwko tężcowi i błonicy. W przypadku dwóch ostatnich chorób wszystkie objawy wywołują toksyny, więc tu problemu nie ma, a jako że w przypadku krztuśca mechanizm jest bardziej złożony – szczepionka powinna być zbiorem wielu antygenów, działając na różnych płaszczyznach. Obecność PT zmniejszy prawdopodobieństwo ciężkiej postaci krztuśca, ale nie zapewni udziału przeciwciał opsonizujących bakterię – nie dojdzie do zabijania B. pertussis przy udziale makrofagów. Ani pod wpływem PT, ani FHA oraz PRN nie dochodzi do aktywacji makrofagów (brak odpowiedzi Th1) oraz brak IL-12 i przeciwciał opsonizujących, co ma miejsce przy zakażeniu wynikającym z kontaktu naturalnego. Szczepienia aP indukują odpowiedź humoralną odznaczającą się profilem cytokin w kierunku Th2, a szczepienia wP stymulując odpowiedź komórkową z udziałem limfocytów Th1. W praktyce oznacza to, że dziecko zaszczepione aP może stanowić rezerwuar bakterii jeśli dojdzie u niego do kontaktu naturalnego z B. pertussis.

Czas odporności przeciwkrztuścowej także się różni w przypadku szczepień wP i aP oraz w przypadku naturalnego przebiegu choroby. Odporność nabyta naturalnie przeciwko krztuścowi zanika po 7-20 latach, w wyniku szczepienia DTPw po 4-12 latach, a po DTPa 3-5 lat. Nie oznacza to jednak, że przechorowanie krztuśca jest korzystniejsze, bo z tym wiąże się mnóstwo powikłań. Obecnie trwają prace nad szczepionką, która będzie tak skuteczna jak wP i tak bezpieczna jak aP.

5. Szczepionki przeciwko meningokokom B, wzw b i HPV

Są one otrzymywane na drodze inżynierii genetycznej i posiadają białko z komórek drobnoustroju będące antygenem, ale które wyprodukowane zostało przez inny mikroorganizm – zwykle są to drożdże – szczepionki przeciwko wzw typu b, ale też E. coli – w przypadku szczepionki 4CMenB. Z patogenu izoluje się fragment materiału genetycznego odpowiedzialnego za produkcję tego konkretnego białka i wbudowuje się go do komórek innego mikroorganizmu, który następnie produkuje takie nowe białko, które po izolacji i oczyszczeniu stosuje się jako antygen szczepionkowy.

Stworzenie szczepionki skoniugowanej przeciwko meningokokom grupy C okazało się sukcesem. Pojawiły się później możliwości poszerzenia ochrony i tak powstała szczepionka przeciwko meningokokom grup A, C, W i Y. Niestety problemem było stworzenie odpowiednio immunogennej szczepionki przeciwko meningokokom grupy B. Neisseria meningitidis grupy B posiada w osłonach homopolimery kwasu N-acetyloneuraminowego, wchodzące w skład ludzkich glikoprotein, a znaczy to mniej więcej tyle, że polisacharyd serogrupy B jest antygenowo podobny do tkanek ludzkich (OUN) –  stąd niska skuteczność szczepionek glikokoniugatowych przeciwko serogrupie B. Udało się jednak stworzyć odpowiednią szczepionkę stosując metodę tzw. odwrotnej wakcynologii, gdzie na drodze analiz genomicznych można wytypować najlepsze cele dla komórek układu immunologicznego. Wybrano 5 antygenów, które połączono w rekombinowane białka. I tak, szczepionka 4CMenB zawiera:

  1. Białko fuzyjne NHBA – wiążące heparynę, zwiększa oporność bakterii na działanie bakteriobójcze surowicy
  2. Białko wiążące czynnik H dopełniacza – fHbp – ułatwia bakterii unikanie mechanizmów odporności nieswoistej
  3. Adhezyna A ze szczepów N. meningitidis grupy B– NadA
  4. Pęcherzyki błony zewnętrznej (OMV) ze szczepu NZ98/254 Neisseria meningitidis grupy

 

Szczepionka 4CMenB stymuluje wytwarzanie przeciwciał rozpoznających antygeny NHBA, NadA, fHbp i PorA. Są to bardzo immunogenne antygeny, które indukują odpowiedź wysoce swoistą. Obserwowaną aktywność bakteriobójczą przypisuje się składnikowi – fHbp. Ze względu na to, że ekspresja tych antygenów jest różna w różnych szczepach N. meningitidis, skuteczność szczepionki jest zależna od tego jak duża jest ekspresja antygenów. Szacowane pokrycie przez szczepionkę dominujących szczepów N. meningitidis serogrupy B wynosi dla Europy 69-87%.

Na szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b najlepiej odpowiadają dzieci. Oprócz odpowiedzi serologicznej wyrażonej produkcją przeciwciał anty-HBs szczepienie przeciw wzw B indukuje odpowiedź komórkową. Swoista odpowiedź komórkowa limfocytów T trwa dłużej od odpowiedzi humoralnej.  Pamięć komórkowa kształtująca się po kontakcie z antygenem szczepionkowym utrzymuje się najprawdopodobniej przez całe życie. Jako że obecność limfocytów T i B przekracza istnienie przeciwciał anty-HBs, to właśnie ona stanowi ona prawdziwą miarę odporności na szczepienie. Co jest ważne? W noworodków i niemowląt nie obserwuje się zwykle ostrego zapalenia wątroby, tylko od razu następuje wejście w fazę przewlekłą. Jest to spowodowane niedojrzałym i nie w pełni funkcjonalnym układem odpornościowym dziecka – wytworzenie tolerancji immunologicznej na antygeny HBV. Szacuje się, że zakażenie noworodków i niemowląt przechodzi w 90% w formę przewlekłą.  Z wiekiem ryzyko się zmniejsza do 30% w wieku 1-5 lat i u dzieci starszych i dorosłych do maksymalnie 5%. Dlaczego o tym wspominam? HBV jest wirusem onkogennym, a przewlekłe zakażenie powoduje raka wątrobowokomórkowego w przyszłości. Szczepienie dzieci jest więc istotne dlatego, że (1) lepiej odpowiadają na szczepionkę oraz (2) zakażenie będzie u nich predysponować do raka.

W przebiegu naturalnego zakażenia HPV przeciwciała skierowane są głównie przeciwko konformacyjnym epitopom białka kapsydowego L1 HPV. Epitopy te występują tylko w przypadku prawdziwych wirusów lub cząsteczek wirusopodobnych i są rozpoznawane przez układ odpornościowy tylko w przypadku naturalnego zakażenia lub podania szczepionki zawierającej VLP. Problemem w przypadku naturalnej infekcji jest to, że poziom przeciwciał jest niski i zwykle nie chroni przed ponownym zakażeniem. Najprawdopodobniej związane jest to z tym, że wirus replikuje w nabłonku, do którego utrudniony dostęp mają komórki prezentujące antygen. Szczepionki zawierają cząsteczki wirusopodobne, które posiadają cechy charakterystyczne dla prawdziwego wirusa i powodują powstanie odpowiedzi humoralnej. Jednakże nie posiadają jego DNA i przez to są bezpieczne i nie mogą wywoływać żadnych zmian patologicznych. Dlatego, że takie wirusopodobne cząstki są identyczne z prawdziwymi wirionami dochodzi do humoralnej odpowiedzi immunologicznej – swoistej względem typu HPV, którego antygen jest zawarty w szczepionce. Cząsteczki wirusopodobne są bardzo immunogenne, nawet bez użycia adiuwantu. Wykazano bowiem, że podanie HPV 6 L1 VLP bez adiuwantu prowadzi do syntezy nie tylko swoistych przeciwciał, ale też indukuje swoistą odporność komórkową prowadzącą do regresji zmian chorobowych.  W wyniku szczepienia dochodzi przede wszystkim do produkcji przeciwciał IgG1, które bardzo skutecznie neutralizują  HPV. W grupie osób szczepionych, poziom przeciwciał neutralizujących jest od kilkudziesięciu do ponad 100 razy wyższy niż  w przebiegu zakażenia naturalnego, co niewątpliwie odgrywa ważną rolę w walce z wirusem.

Pap-Test. Służy wykryciu nieprawidłowych komórek szyjki macicy.

Podsumowanie

Szczepionki żywe działają na układ immunologiczny identycznie, jak ma to miejsce w przypadku zakażenia naturalnego. Atenuowane dobroustroje zachowują się dokładnie tak samo jak drobnoustroje chorobotwórcze, czyli mogą się namnażać i pobudzać wszystkie mechanizmy odpornościowe, ponieważ mimo braku lub zminimalizowania właściwości chorobotwórczych, pozostawione zostały wszystkie ich inne cechy. Szczepionki skoniugowane są niezwykle istotnym sposobem zapobiegania zakażeniom śmiertelnie groźnymi bakteriami otoczkowymi. U dzieci ma miejsce upośledzona zdolność do reagowania na otoczki polisacharydowe, co sprawia, że w obliczu naturalnego kontaktu z bakteriami otoczkowymi może dojść do tragedii. Zwłaszcza, gdy w razie osłabienia układu odpornościowego ma jednocześnie miejsce nabycie nowego szczepu, o co nietrudno, np. w żłobku. Dzięki połączeniu wielocukru z białkiem, możliwe jest wywołanie skutecznej i długotrwałej ochrony przeciwko S. pneumoniae, N. meningitidis i H. influenzae typu b. Szczepienia są także istotne w profilaktyce zakażeń wirusami onkogennymi, do których zaliczyć można np. HBV oraz HPV. Reakcja organizmu na zakażenie naturalne może okazać się niewystarczająca.  U noworodków i niemowląt zakażenie HBV przejdzie w 90% przypadków w formę przewlekłą, co predysponuje do rozwoju raka wątrobowokomórkowego. W wyniku szczepienia przeciwko HPV, poziom przeciwciał neutralizujących jest od kilkudziesięciu do ponad 100 razy wyższy niż  w przebiegu zakażenia naturalnegoco niewątpliwie odgrywa ważną rolę w walce z wirusem. Sprawa krztuśca jest bardziej skomplikowana, ponieważ ze względu na złożony patomechanizm bakterii, trudno podczas produkcji szczepionki wytypować odpowiednie antygeny, które okażą się skuteczne w zapobieganiu rozwojowi choroby, tworzeniu długotrwałej odporności oraz w eliminacji czynnika chorobotwórczego. Nie ulega jednak wątpliwości, że szczepienie, nawet to, które prowadzi do wytworzenia mniej efektywnej odporności niż kontakt naturalny – jest istotną metodą profilaktyki i przede wszystkim zapobiegania ciężkiemu przebiegowi choroby i powikłaniom. Dotyczy to między innymi krztuśca oraz odry.

Literatura:

  1. J. Gołąb; M. Jakóbisiak i wsp., Immunologia, PWN, 2017.
  2. Z. Dziubek, Choroby zakaźne i pasozytnicze, PZWL, wyd. 4, 2015.
  3. D. Mrożek-Budzyn, Wakcynologia praktyczna, alfa-medica press, 2018.
  4. S. Majewski; M. Sikorski, Szczepienia przeciw HPV. Profilaktyka raka szyjki macicy i innych zmian związanych z zakażeniem HPV, Czelej, Wyd. I, 2006.
  5. A. Częścik; A. Trzcińska; J. Siennicka, Wirus odry – reakcje odpornościowe związane z naturalnym zakażeniem oraz odpowiedzią poszczepienną, Post Mikrobiol, 2011, 50, 3, 235-245, [online].
  6. E. Kuchar, Czy 2 dawki szczepionki MMR zapewniają trwałą odporność przeciwko różyczce?, 2015, MP, [online].
  7. A. Szaflarska; K. Bukowska-Strakova, Immunologia dla wakcynologów – cz. 1. Odpowiedź immunologiczna na szczepionki, 2017, MP, [online].
  8. J. Wysocki, Szczepionki przeciwko poliomyelitis, 2015, MP, [online].
  9. E. Kuchar, Wątpliwości związane z odpornością na ospę wietrzną, 2017, MP, [online].
  10. Szczepionka przeciw Neisseria meningitidis B (opis profesjonalny), MP, [online].
  11. E. Kuchar, Postępy w szczepieniach ochronnych w 2012 roku, 2013, [Online].
  12. E. Ołdak, Czy szczepienie przeciw ospie wietrznej jest skuteczne i jak długo utrzymuje się ochrona przed zachorowaniem?, Develop Per Medicine, 2013, 17, 4, [PDF].
  13. A. Jarząb; M. Skowicki; D. Witkowska, Szczepionki podjednostkowe – antygeny, nośniki, metody koniugacji i rola adiuwantów, 2013, Post Hig Med Dosw, 67: 1128-1143, [PDF].
  14. J. Bajzert, Ocena immunogenności i immunoprotekcyjności wybranych bakteryjnych, rekombinowanych antygenów HSP60 u myszy, Praca Doktorska, [PDF].
  15. B. Bąk; M. Wrześniewska, Skuteczność szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego HPV w profilaktyce pierwotnej raka szyjki macicy, Probl Piel, 2012: 20 (3): 353-360, [PDF].
  16. K. Roeske; R. Stachowiak; J. Bielecki, Założenia i perspektywy wykorzystania żywych wektorów bakteryjnych we współczesnej wakcynologii, Post Mikrobiol, 2016, 55, 1, 27-44, [PDF].
  17. L. Jedlina-Panasiuk, Próby wykorzystania szczepionek genetycznych przeciwko helmintom, Kosmos, 2005, T. 54, Nr 1, 123-130, [PDF].
  18. P. Bąska, Wakcynologia tradycyjna i nowoczesna, 2008, [online].
  19. B. Futoma-Kołoch; G. Bugla-Płoskońska, Rodzaje szczepionek przeciwbakteryjnych, [online].
  20. J. J. Klim; R. Godlewska, Zastosowanie bakteryjnych pęcherzyków zewnątrzbłonowych w konstrukcji szczepionek, Post Mikrobiol, 2017, 56, 1, 43-55, [PDF].
  21. Lutyńska; E. Mosiej i wsp., Badania genetycznej zmienności szczepów Bordetella pertussis w aspekcie wzrostu zachorowań na krztusiec, Probl Hg Epidemiol, 2012, 93(3): 599-604, [online].
  22. A. Gzyl; E. Augustynowicz i wsp., Zmienność genetyczna szczepów Bordetella pertussis. Część II. Perspektywy na przyszłość, Epidemiol Rev 2003, 57(1): 193-200, [online].
  23. S. Koj, Cz. Ługowski; T. Niedziela, Neoglikokoniugaty lipooligosacharydu Bordetella pertussis – nowe potencjalne składniki szczepionki przeciwkrztuścowej, Post Hig Med Dosw, 2015;69: 1013-1030, [PDF].
  24. K. Madaliński i wsp., Aktualne poglądy na przetrwanie odporności po szczepieniach przeciwko WZW B; Przegl Epidemiol 2015, 69: 147 – 150.
  25. M. Pawłowska; M. Sobolewska-Pilarczyk, Rekomendacje postępowania w profilaktyce wertykalnych zakażeń HBV i HCV, Przegl Epidemiol, 2016, 70: 119 – 120.
  26. M. Giuliani; E. Bartolini i wsp., Human protective response inducted by meningococcus B vaccine is mediated by the synergy of multiple bacterial epitopes, 2018, {Online].
  27. M. A. Iro; M. D. Snape i wsp., Persistence of bactericidal antibodies following booster vaccination with 4CMenB at 12, 18 or 24 months and immunogenicity of a fifth dose administered at 4 years of age-a phase 3 extension to a randomised controlled trial, 2017, V. 35, 2, 395-402, [online].
  28. A. J. Beale, Efficacy and safety of oral poliovirus vaccine and inactivated poliovirus vaccine, 1991, 10 (12): 970-2, [online].
  29. P. L. Ogra, Mucosal Immune Response to Poliovirus Vaccines in Childhood, 1984, Reviews of Infectious Dieases, V. 6, 2, S-361-S.368, [online].
  30. K. Gail; B. Lee i wsp., Outbreak of Varicella at a Day-Care Center despite Vaccination, The NEJM, 2002, [online].
  31. F. Martinón-Torres; A. C. Martinez i wsp., Antibody persistence and booster responses 24–36 months after different 4CMenB vaccination schedules in infants and children: A randomised trial, 2018, V. 76, 3, 258-269, [online].
  32. A. Banzhoff, Multicomponent meningococcal B vaccination (4CMenB) of adolescents and college students in the United States, 2017, 5(1): 3-14, [online].
  33. Inactivated Polio Vaccine (IPV) Introduction, PAHO, 2014, [PDF].

 

Studia: BIOLOGIA (Uniwersytet Jagielloński)
1 comment
  1. Po co szczepimy sie na tezec zwlaszcza niemowlęta skoro szczepionka nie chroni przed zschorowaniem i nie daje odpornosci?
    Po co niemowletom szczepienia w pierwszej dobie zycia ?
    Proszę o podanie sumy ilosci substancji toksycznych jakie dziecko przyjmuje do 2 r.z. i prosze o podanie normy dopuszczalnej dla dzieci do 2r.z
    Dlaczego dziecko o wadze ur 2500 g dostaje taka sama dawke szczepionki jak.dziecko o wadze 3700 g.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *