WSKAZANIA I PRZECIWWSKAZANIA DO SZCZEPIEŃ

Zanim dana osoba zostanie zaszczepiona, powinna przejść badanie lekarskie połączone z wywiadem, który umożliwi lekarzowi podjęcie właściwej decyzji. Lekarz powinien zapytać o aktualny stan zdrowia, ewentualne alergie pokarmowe, na leki, szczepionki i in. Powinien także zapytać, czy po poprzednich szczepieniach wystąpiły jakieś poważne reakcje oraz czy osoba, która ma zostać poddana szczepieniu przyjęła w ostatnich 12 miesiącach preparaty krwi i krwiopochodne (dot. zwłaszcza szczepionek żywych) oraz czy w ciągu ostatnich 4 tygodni miało miejsce inne szczepienie. Istotną informacją jest także to, czy pacjentka jest w ciąży lub czy istnieje prawdopodobieństwo ciąży w najbliższym miesiącu. Pod uwagę powinno się zatem brać historię chorób, szczepień i ogólne zasady dotyczące wskazań i przeciwwskazań do wykonania tej procedury. Określenie wskazania do szczepień zależne jest od stanu zdrowia, sytuacji epidemiologiczno-społecznej i polega na określeniu stopnia bezpieczeństwa szczepionki i ryzyka związanego z daną chorobą zakaźną.

Fot. 1. Przed szczepieniem lekarz kwalifikujący przeprowadza badanie fizykalne połączone z wywiadem. Źródło

Szczepienia realizuje się w celu, po pierwsze, ograniczenia liczby zachorowań i wspomagania procesu eradykacji konkretnej choroby zakaźnej, a po drugie – w celu prewencji powikłań chorobowych i dotyczy to zwłaszcza osób z grup ryzyka. Kiedyś udostępniłam tabelkę mówiącą w jakim czasie po konkretnej infekcji, leczeniu można kontynuować szczepienia. Są to jednak wytyczne nieaktualne, a zmiany, które są istotne, omówione zostaną w dzisiejszym wpisie.

Jakie są ogólne wskazania do szczepień?

Abstrahując od konkretnego przypadku, wskazania do szczepień dotyczą głównie osób:

  • ze skrajnych grup wiekowych – niemowlęta, osoby starsze
  • chorujących przewlekle
  • dzieci z rodzin wielodzietnych, domów dziecka, uczęszczających do żłobków, przedszkoli
  • osób z zaburzeniami immunologicznymi
  • kobiet w wieku rozrodczym w celu profilaktyki zakażeń wrodzonych – różyczka

Jakie są ogólne przeciwwskazania do szczepień?

  • ciężka, ogólnoustrojowa reakcja alergiczna (anafilaktyczna) na poprzednią dawkę szczepionki lub jej składnik
  • ostra infekcja o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez
  • zaostrzenie choroby przewlekłej
  • ciężkie niepożądane odczyny poszczepienne stanowią przeciwwskazanie do podania kolejnej dawki szczepionki po której wystąpił NOP, ale nie są przeciwwskazaniem do stosowania innych szczepionek

Przeciwwskazania do stosowania szczepionek „żywych”

Obejmują one przede wszystkim głębokie zaburzenia immunologiczne, zarówno wrodzone, ale i nabyte. Aczkolwiek w przypadku osób HIV (+) szczepionki żywe mogą być stosowane, choć z pewnymi ograniczeniami. Sam fakt infekcji HIV nie jest przeciwwskazaniem, ponieważ okres wylęgania choroby, czyli AIDS jest długi i zanim wirus zdąży zniszczyć pewną pulę limfocytów potrzebnych do skutecznej obrony, to organizm może odpowiednio reagować na zakażenia różnymi drobnoustrojami oraz może też prawidłowo odpowiadać na szczepienia.

Kolejnym przeciwwskazaniem do stosowania tej grupy szczepionek jest immunosupresja. I związana jest ona z nowotworami, lekami sterydowymi w wysokich dawkach, oraz przeszczepami szpiku i transplantacji narządów.

Ciąża stanowi przeciwwskazanie do stosowania szczepionek żywych, ponieważ drobnoustroje wciąż posiadają zdolność do namnażania się i mogą przenikać do płodu.

Przed zastosowaniem u dzieci w pierwszych miesiącach życia szczepionki BCG i przeciw rotawirusom, powinno się wykluczyć ciężkie, wrodzone niedobory immunologiczne. W tym celu powinien zostać przeprowadzony dokładny wywiad z rodzicami i powinno pojawić się pytanie o ciężki wrodzony niedobór immunologiczny u członków najbliższej rodziny oraz nagłe, niewyjaśnione przypadki śmierci z powodu chorób zakaźnych. Jeżeli takie przypadki miały miejsce, wówczas szczepienie powinno zostać odroczone do czasu, aż wykluczone zostaną wrodzone defekty odporności. Niewydolny układ immunologiczny może nie być w stanie wyeliminować drobnoustrojów szczepionkowych, a w wyniku tego dojdzie do ich niekontrolowanego namnażania. Może dojść do rozwoju choroby, a nawet śmierci , w wyniku np. uogólnionego rozsiewu prątków po szczepieniu BCG.

Karmienie piersią a szczepienia

Od razu trzeba zaznaczyć, że brak badań klinicznych odnoszących się do stosowania wszystkich szczepionek w okresie karmienia piersią. Jednakże brak zgłoszeń NOP pozwala stwierdzić, że ryzyko jest minimalne. Z tego względu uznaje się, że kobiety karmiące piersią mogą przyjmować szczepionki żywe lub nieżywe. Mimo zdolności namnażania się wirusów ze szczepionek żywych – nie stwierdzono, aby miało to stanowić niebezpieczeństwo dla dziecka lub matki. W mleku kobiecym nie wykryto szczepionkowego wirusa ospy wietrznej, natomiast wirus różyczki został wykryty. Zwykle nie powodował on zakażenia dziecka, ale kiedy już do niego doszło, to zakażenie przebiegało łagodniej.

Szczepieniem, którego należy unikać w okresie karmienia piersią jest szczepienie przeciwko żółtej gorączce.

Szczepieniem szczególnie zalecanym jest szczepienie przeciwko krztuścowi dla osób mających stały kontakt z noworodkiem lub niemowlęciem, które z racji wieku nie przebyło pełnego cyklu uodpornienia pierwotnego.

Mleko matki zawiera przeciwciała IgA i inne czynniki odpornościowe wpływające na ograniczenie drobnoustrojów chorobotwórczych. Prowadzono badania mające na celu sprawdzić, czy karmienie piersią nie zmniejsza immunogenności szczepionek doustnych przeciwko rotawirusom. Udowodniono, że karmienie piersią powinno być kontynuowane w czasie szczepień przeciw rotawirusom, a wstrzymanie lub ograniczenie go w tym czasie wcale nie poprawi immunogenności szczepionki.

Okres wylęgania choroby nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia

W tym czasie dochodzi do namnażania drobnoustroju chorobotwórczego i mobilizacji układu odpornościowego, który jest jednak sprawny i wydolny aby odpowiednio zareagować na szczepienie. Okres wylęgania jest często bezobjawowy i jeżeli nie można stwierdzić choroby, to nie stanowi ona przeciwwskazania do szczepienia.

Leczenie przeciwdrobnoustrojowe nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia

Samo stosowanie antybiotyku nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia, ponieważ antybiotyki wpływają bardziej na metabolizm bakterii i raczej nieznacznie na organizm pacjenta. Przeciwwskazaniem są natomiast przyczyny stosowania antybiotyków, np. zapalenie płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, czy inne infekcje o etiologii bakteryjnej.

Stosowanie leków przeciwwirusowych nie stanowi przeciwwskazania za WYJĄTKIEM:
– acyklowir, walacyklowir – może zaburzać reakcję organizmu na szczepionkę przeciwko ospie wietrznej, leki należy odstawić na co najmniej 24 godziny przed szczepieniem
– zanamiwir, oseltamiwir mogą źle wpływać na odpowiedź organizmu na żywe szczepionki przeciwko grypie

Leczenie przeciwwirusowe powyższymi preparatami należy wstrzymać do 14 dni od podania szczepionki. Istotnym jest, że leki przeciwwirusowe stosowane w leczeniu grypy nie mają jednak wpływu na odpowiedź organizmu na szczepionkę inaktywowaną przeciw grypie, a w Polsce zarejestrowane są wyłącznie takie szczepionki przeciw tej chorobie.

AZS – atopowe zapalenie skóry a szczepienia

Jest to choroba alergiczna, która w znacznym stopniu angażuje układ immunologiczny. Z tego właśnie powodu, często podczas różnego rodzaju infekcji można zaobserwować pogorszenie stanu skóry. Szczepienia także mogą lekko nasilać AZS, ponieważ stymulują układ odpornościowy. Należy jednak podkreślić, że nie stanowi to przeciwwskazania do szczepień.

Atopowe zapalenie skóry jest wręcz wskazaniem do szczepień. Dla dzieci z AZS szczególnie zaleca się  poszerzenie kalendarza o szczepienie przeciwko ospie wietrznej, ponieważ u tej grupy zwiększone jest ryzyko nadkażeń bakteryjnych i wirusowych w przypadku wystąpienia zmian skórnych. Kolonizacja S. aureus ma tutaj duże znaczenie, ponieważ jest to najczęstszy czynnik wspomnianych nadkażeń. U osób z AZS do czynienia mamy z osłabioną obroną pierwszej linii, ale też z odpowiedzią nabytą. S. aureus kolonizują skórę atopową łatwiej. Sfingozydy są lipidami skórnymi o aktywności skierowanej właśnie przeciwko S. aureus, a u osób z AZS stwierdza się ich niedobór. Nie dotyczy to osób ze zdrową skórą.

Choroby układu nerwowego a szczepienia

Stabilny stan neurologiczny w chorobach układu nerwowego nie stanowi przeciwwskazania do szczepień. U niemowląt z postępującą chorobą neurologiczną (zespół Westa, niekontrolowana padaczka, postępująca encefalopatia) szczepienia przeciwko krztuścowi nie powinny być stosowane. I dotyczy to zarówno komponenty pełnokomórkowej, jak i bezkomórkowej. Dzieci z autyzmem, mózgowym porażeniem dziecięcym, drgawkami gorączkowymi prostymi, chorobami demielinizacyjnymi, chorobami mięśni i nerwowo-mięśniowymi, padaczką powinny podlegać ogólnym zasadom kwalifikacji do szczepień. Często w takich sytuacjach rezygnuje się jednak z pełnokomórkowej komponenty krztuśca, która znajduje się w DTPw i zastępuje się ją szczepionką bezkomórkową DTPa. Przeciwwskazaniem jest szczepionka przeciwko żółtej gorączce, ponieważ w przypadku stwardnienia rozsianego może dojść do nasilenia choroby. W przypadku chorób mięśni i nerwowo-mięśniowych przeciwwskazana jest szczepionka OPV, czyli żywa przeciwko polio. Wskazane w tej grupie są natomiast szczepienia przeciwko pneumokokom i grypie, ponieważ osoby z chorobami nerwowo-mięśniowymi należą do grupy największego ryzyka powikłań grypy.

Dzieci z drgawkami gorączkowymi prostymi nie powinny otrzymać szczepionki MMR skojarzonej z ospą wietrzną, czyli MMRV, ponieważ jest tutaj zwiększone ryzyko wystąpienia gorączki i drgawek gorączkowych.

Jeżeli u dziecka rozpoznano drgawki gorączkowe złożone, wówczas szczepienie należy odroczyć o co najmniej 3 miesiące w celu obserwacji, ustalenia rozpoznania i wykonania badań pomocniczych.

Przyczynowe powstanie ADEM, czyli ostrego rozsianego zapalenia mózgu i rdzenia zostało udowodnione w przypadku szczepionki przeciwko wściekliźnie, która zawierała antygeny pochodzące z króliczych neuronów. Obecnie szczepionka ta nie jest dostępna. Ryzyko wystąpienia ADEM w wyniku szczepień jest niewielkie, choć możliwe. Przykładowo, po szczepieniu MMR szacuje się je na 1/2mln, a w przypadku odry i różyczki, przeciwko którym skierowane jest szczepienie, ryzyko ADEM wynosi kolejno 1/1000 i 1/5000. ADEM jest najczęściej następstwem choroby zakaźnej i właśnie w takich sytuacjach rokowanie jest gorsze niż w przypadku ADEM które pojawiło się w związku ze szczepieniem.

I choć dzieci ze spektrum autyzmu należy szczepić tak, jak dzieci zdrowe, to wskazaniem do czasowej rezygnacji ze szczepień są napady padaczkowe, które w tej grupie występują częściej.

W przypadku neuroinfekcji, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) postępowanie wygląda odmiennie w zależności od czynnika, który wywołał chorobę. Kiedy ZOMR powstało wskutek zakażenia bakteryjnego, wówczas zaleca się odczekanie z realizacją szczepień przez okres 4-8 tygodni po chorobie. Kiedy ZOMR spowodowane zostało przez wirusy, wówczas nie zaleca się modyfikacji programu szczepień. W wyniku przebycia wirusowego zapalenia mózgu decyzję o kontynuacji szczepienia podejmuje się także 4-8 tygodni po przebyciu choroby.

Cytomegalia wrodzona może zostać potwierdzona  do ukończenia 3 tygodnia życia. W pozostałych sytuacjach zakażenie określa się jako prawdopodobnie wrodzone jeżeli dziecko ujawnia typowe kliniczne następstwa zakażenia. Leczenie podejmowane jest w przypadkach objawowego zajęcia OUN. Po jego zakończeniu, jeżeli nie pojawiły się cechy aktywnego uszkodzenia OUN szczepienia mogą zostać rozpoczęte. Do uodpornienia przeciwko krztuścowi używa się szczepionki z komponentą bezkomórkową. W przypadku wystąpienia drgawek dziecko kwalifikuje się do szczepienia zgodnie z zasadami dla dzieci z zaburzeniami napadowymi. Samo podejrzenie zakażenia u dziecka, które nie manifestuje objawów przez pierwsze 6 tygodni życia, nie stanowi przeciwwskazania do rozpoczęcia programu szczepień.

Warto tutaj wspomnieć, że NOP w postaci drgawek gorączkowych występuje w różnym czasie w zależności od tego, jaka szczepionka została zastosowana. W przypadku DTP jest to okres 72 godzin od szczepienia, ale drgawki mają miejsce zwykle w pierwszej dobie, natomiast dla szczepionki MMR drgawki obserwuje się między 8-14 dniem po szczepieniu.

Okres rekonwalescencji po przebyciu ospy wietrznej

Dawne wytyczne mówiły, że szczepienia należy wznowić po minimum 2 miesiącach od zakończenia choroby. Obecnie jednak takie działanie uznawane jest za przestarzałe. Ospa wietrzna jest ostrą chorobą gorączkową i postępuje się z nią tak, jak w przypadku innych chorób – po ustąpieniu objawów (zwykle 1-2 tygodni) można stawić się na szczepienie. Nie dowiedziono, aby niedawne przechorowanie ospy wietrznej wpływało negatywnie na bezpieczeństwo oraz skuteczność szczepień. Jeżeli dziecko miało kontakt z ospą wietrzną również nie stanowi to przeciwwskazania do szczepień, ponieważ, jak już wspominałam wyżej, szczepienia mogą być prowadzone w okresie wylęgania choroby. Poza tym niekoniecznie musiało dojść do zakażenia.

Stosowanie glikokortykosteroidów a szczepienia

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi ACIP stosowanie glikokortykosteroidów (GKS) pod postacią preparatów wziewnych, donosowych, dospojówkowych, miejscowych czy też w postaci wstrzyknięć – nie stanowi przeciwwskazania do żadnych szczepień, ponieważ leki te nie powodują istotnej immunosupresji. Immunosupresji nie wywołuje długotrwałe stosowanie krótkodziałających GKS co drugi dzień lub stosowanie GKS w fizjologicznych dawkach podtrzymujących. Jeśli terapia jest krótkotrwała, tj. <2 tygodnie – również nie stanowi to przeciwwskazania do szczepień.

Stosowanie GKS w dawkach nie wywołujących immunosupresji nie jest przeciwwskazaniem do stosowania żywych szczepionek wirusowych. Natomiast w sytuacji, kiedy GKS podawano ogólnoustrojowo w dużych dawkach i to dłużej niż 2 tygodnie – szczepienie żywymi szczepionkami wirusowymi należy zrealizować co najmniej miesiąc po zakończeniu terapii.

Łagodne infekcje nie są przeciwwskazaniem do szczepienia

Według oficjalnych wytycznych oraz informacji zawartych w Charakterystyce Produktu Leczniczego dla danej szczepionki, ostre choroby dróg oddechowych przebiegające łagodnie, katar, biegunka nie stanowią przeciwwskazania do szczepienia. Udowodniono, że wykonanie szczepień w takiej sytuacji nie zwiększa ryzyka wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych. Decyzję o szczepieniu lub jego opóźnieniu pomaga podjąć lekarz biorąc pod uwagę ciężkość objawów oraz etiologię choroby. Wciąż można spotkać się z sytuacjami i występują one powszechnie, kiedy to lekarz odracza szczepienie podczas łagodnej infekcji. Jest to praktyka, która była stosowana, ale zgodnie z obecnym stanem wiedzy – nie jest działaniem zalecanym. Najczęstszymi stanami, które błędnie określane są jako przeciwwskazania do szczepień, są:

  1. biegunka, łagodne infekcje górnych dróg oddechowych, zapalenie ucha środkowego
  2. łagodne lub umiarkowane reakcje miejscowe po podaniu poprzedniej dawki szczepionki
  3. antybiotykoterapia
  4. rekonwalescencja po przebyciu choroby zakaźnej o ostrym przebiegu, np. ospa wietrzna
  5. wcześniactwo
  6. niedawna ekspozycja na chorobę zakaźną
  7. alergia na penicylinę i inne alergie niezwiązane ze szczepionkami
  8. alergia u członków rodziny

 

Zdarzają się także sytuacje odwrotne, kiedy to powinno zachować się szczególną ostrożność, a faktyczne przeciwwskazania nie zostają dostrzeżone. Szczególną uwagę należy zachować przy szczepieniu dziecka przeciwko krztuścowi. O tym będzie w dalszej części postu. Teraz przejdę do omawiania wskazań i przeciwwskazań dla konkretnych szczepionek, ponieważ mogą one wynikać z obecności antybiotyków, konserwantów lub z natury szczepionki – szczepionki żywe.

Szczepionki przeciw WZW typu B

Do produkcji szczepionek przeciw WZW typu B używa się drożdży i ich białka mogą znajdować się w szczepionkach i powodować nawet ciężkie reakcje alergiczne. Szczepionki przeciw WZW B, które są zarejestrowane w Polsce mają identyczny antygen HBsAg, choć w odmiennych ilościach. Główne różnice między nimi polegają na składzie substancji pomocniczych.

Ciąża ani choroby autoimmunizacyjne (np. toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów) nie są przeciwwskazaniem do szczepienia.

Szczepionka przeciw gruźlicy

W Polsce do szczepienia noworodków używa się szczepionki BCG 10. Jest to szczepionka żywa, która ma wiele przeciwwskazań swoistych. Wcześniactwo nie stanowi przeciwwskazania i jeżeli stan dziecka jest dobry, to poddaje się je szczepieniu po osiągnięciu masy ponad 2 kg.

Tab. 1. Przeciwwskazania stałe i czasowe do szczepienia BCG przeciw gruźlicy.  Źródło

Szczepionki przeciw pneumokokom

Przeciwwskazaniami do stosowania szczepionek przeciw pneumokokom jest nadwrażliwość na którykolwiek ze składników, w tym nośniki wskazane w Tabeli 2. Przeciwwskazania dotyczą też ciężkich reakcji alergicznych, np. anafilaksji, po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub po kontakcie z którymś z jej komponentów.

Tab. 2. Białka nośnikowe szczepionek przeciw pneumokokom. Źródło 1Źródło 2Źródło 3

W przypadku zastosowania szczepionki Pneumo 23, która służy do uodpornienia od 2 roku życia, istnieją przeciwwskazania czasowe i środki ostrożności przedstawione na Fotografii 2.

Fot. 2. Pneumo 23 – środki ostrożności. Źródło

Obecnie szczepienie przeciwko pneumokokom jest obowiązkowe, ale szczególnie zaleca się je osobom z grup ryzyka i nie powinno być ono opóźniane, a tym bardziej nie powinno się z niego rezygnować jeśli mamy do czynienia z:

  • dziećmi między 2 miesiącem życia a 5 rokiem życia. które:
    • są po urazie lub z wadą OUN, które przebiegają z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego,
    • mają rozpoznane przewlekłe choroby serca
    • cierpią na schorzenia immunologiczno-hematologiczne, małopłytkowość idiopatyczna, ostrą białaczka, chłoniaki
    • są po przeszczepach
    • mają asplenię lub dysfunkcję śledziony
    • mają przewlekłą niewydolność nerek i nawracający zespół nerczycowy
    • mają choroby metaboliczne
    • mają przewlekłe choroby płuc, astmę
  • osobami HIV (+)
  • dorosłymi z grup ryzyka

Szczepionki przeciw meningokokom

Zalecenia dotyczą głównie osób narażonych na zakażenie, które zamieszkują tereny na których zaobserwowano w ostatnim czasie nowe ogniska zakażeń. Osoby z asplenią, niedoborami dopełniacza, hipogammaglobulinemią, HIV (+) należą do grup ryzyka inwazyjnej choroby meningokokowej.

Obowiązują uniwersalne przeciwwskazania do szczepień.

Szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi

W przypadku szczepionek zawierających tiomersal należy zachować środki ostrożności, ponieważ może dojść do reakcji alergicznej.  W Tabeli 3 zostały wymienione szczepionki dopuszczone do obrotu w Polsce wraz ze składem.

Tab. 3. Skład szczepionek przeciw błonicy i/lub tężcowi i krztuścowi. Opracowanie własne na podst. ChPL.

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia NOP, nie należy szczepić osób, które w ciągu 5 lat odbyły cykl szczepienia podstawowego przeciw błonicy, tężcowi lub otrzymały dawkę przypominającą. Mimo, że u osób HIV (+) odpowiedź organizmu na szczepionkę może być osłabiona, to wskazane jest ich podanie. W przypadku tych szczepionek niepożądane odczyny poszczepienne spowodowane są zwykle komponentą krztuśca. Podanie kolejnych dawek zawierających składnik błoniczy, tężcowy lub krztuśca (niezależnie od tego, czy jest to forma pełnokomórkowa, czy bezkomórkowa) należy rozważyć, jeżeli po wcześniejszym podaniu szczepionki doszło do:

  • HHE (epizod hipotoniczno-hiporeaktywny) w ciągu 48 godzin od podania szczepionki. Dokładnie opisałam to zjawisko tutaj 
  • gorączka powyżej 40°C, która wystąpiła w ciągu 48 godzin od podania szczepionki i brak jest innej wytłumaczalnej przyczyny
  • nieutulony płacz, który wystąpił w ciagu 48 godzin po szczepieniu i trwa powyżej 3 godzin
  • drgawki – gorączkowe lub nie, do których doszło w ciągu 3 dni od szczepienia
  • zapalenie nerwu barkowego lub GBS (Guillain-Barré syndroom) <6 tygodni po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
  • reakcja nadwrażliwości typu Arthusa po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid błoniczy lub tężcowy – szczepienie w takiej sytuacji należy odroczyć o 10 lat

 

Przeciwwskazaniami dotyczącymi stosowania szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi są:

  • ciężkie reakcje alergiczne, jak zresztą w przypadku każdej innej szczepionki
  • objawy encefalopatii (śpiączka, zaburzenia świadomości, drgawki), która nie jest w żaden inny sposób wytłumaczalna, a która wystąpiła w ciągu 7 dni po poprzedniej dawce szczepionki
  • postępująca choroba neurologiczna, zespół Westa, niekontrolowana padaczka, postępująca encefalopatia – opóźnienie szczepienia do czasu ustabilizowania się stanu pacjenta

 

W przypadku leczenia immunosupresyjnego odpowiedź na szczepionkę może być nieefektywna i w takiej sytuacji szczepienie lepiej przełożyć do czasu zakończenia leczenia.

W przypadku osób otrzymujących leki przeciwzakrzepowe – po podaniu domięśniowym może dojść do krwotoku.

Szczepionki przeciw polio

Inaktywowane szczepionki przeciw polio, czyli IPV, zawierają w swoim składzie antybiotyki: neomycynę, streptomycynę i polimyksynę B. Nadwrażliwość na nie stanowi przeciwwskazanie do szczepień. Szczególną ostrożność należy zachować w ciąży. Wcześniejsze podanie jednej lub kilku dawek OPV nie stanowi przeciwwskazania.

W przypadku szczepionek żywych, czyli OPV przeciwwskazaniem są stany w których ogólnie nie podaje się szczepionek żywych i zostały one wymienione na początku tego wpisu. Tutaj także stosuje się antybiotyki i również nadwrażliwość na nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Wraz z kałem osoby zaszczepionej wydalane są wirusy szczepionkowe i w związku z tym nie należy szczepić osób, które pozostają w stałym i bliskim kontakcie z osobami nieuodpornionymi, z zaburzeniami odporności. Może wówczas dojść do porażenia wywołanego wirusem szczepionkowym. Jedyną dopuszczoną do obrotu szczepionką żywą przeciw polio jest Polio-Sabin oral i jak sama nazwa wskazuje, jest to szczepionka doustna, która może być stosowana jako dawka przypominająca w 6 roku życia oraz u dorosłych.

Szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce

Przeciwwskazaniem są stany w których nie mogą zostać zastosowane szczepionki żywe, i uczulenie na antybiotyki (neomycyna) oraz na żelatynę, które stosowane są przy produkcji. Przeciwwskazaniem czasowym jest uprzednie (w ciągu ostatnich 12 miesięcy) zastosowanie preparatu krwiopochodnego, zawierającego przeciwciała. Okres w którym nie należy szczepić zależny jest od zastosowanego preparatu. Lekarz określa, jaki jest odpowiedni i zalecany odstęp między podaniem preparatu, a szczepieniem. Może to być 3 miesiące – po podaniu domięśniowym immunoglobuliny przeciwtężcowej i immunoglobuliny anty-HBs, albo 8 miesięcy w przypadku stosowania dożylnie preparatu skazy krwotocznej małopłytkowej, profilaktyki przeciw ospie wietrznej po ekspozycji i in. Odstęp czasami nawet nie jest konieczny, a dzieje się to w przypadku domięśniowego podania Synagis – monoklonalne przeciwciała RSV.

Szczególną ostrożność należy zachować, kiedy w wywiadzie stwierdzono małopłytkowość lub plamicę małopłytkową oraz kiedy w planie jest próba tuberkulinowa. Wynika to z tego, że szczepienie przeciwko odrze może przejściowo hamować reakcję na tuberkulinę i reakcja będzie wygaszona. Fałszywym przeciwwskazaniem są: dodatni wynik próby tuberkulinowej i jednoczesne wykonanie próby tuberkulinowej. Szczepionkę przeciw odrze można podać w dniu planowanej próby tuberkulinowej, ale jeżeli nie jest to możliwe, to próbę należy opóźnić co najmniej o 4 tygodnie.

Ciąża stanowi przeciwwskazanie do szczepienia, ale kiedy matka szczepionego dziecka jest w ciąży – nie stanowi to przeciwwskazania. Często jest to jednak tak określane. Błędnie. Karmienie piersią nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia.

Szczepienie wskazane jest  dla młodych osób planujących powiększenie rodziny, a które nie były szczepione lub od szczepienia podstawowego minęło więcej niż 10 lat.

Uczulenie na białko jaja kurzego nie stanowi przeciwwskazania do stosowania szczepionki. W wielu badaniach wykazano, że zdecydowana większość dzieci nadwrażliwych na jajko dobrze przyjmuje szczepienie MMR. W przypadku silnej nadwrażliwości MMR może zostać zastąpiona szczepionką Triviraten Berna, która jest wolna od białka kurzego, a wirusy hodowane są na ludzkich komórkach diploidalnych.

Szczepienia przeciw Hib

Przeciwwskazania ogólne, wymienione na początku wpisu. Dodatkowo, przeciwwskazaniem jest wiek poniżej 6 tygodni.

Szczepienie jest obowiązkowe, ale szczególnie zaleca się je osobom z:

  • niedoborami immunologicznymi, a zwłaszcza z niedoborem IgG2
  • z anatomiczną lub funkcjonalną asplenią, w trakcie przygotowań do splenektomii
  • anemią sierpowatokrwinkową

Szczepienia przeciw ospie wietrznej

Ospa wietrzna jest chorobą powszechną, którą przechodzi zdecydowana większość dzieci przed ukończeniem 9 roku życia. Szczepionka jest żywa i zawiera atenuowany szczep Oka wirusa Varicella-zoster, namnażany na ludzkich komórkach diploidalnych. Szczepienie dla niektórych refundowane, a dotyczy to dzieci przed ukończeniem 12 roku życia:

  • ze zdiagnozowanym upośledzeniem odporności, jeśli jest to okres remisji, bezobjawowy.

WAŻNE! Dzieciom z ciężkim upośledzeniem odporności, zaburzeniami odporności T-komórkowej nie wolno podawać szczepionek przeciw ospie. Wyjątek stanowi tutaj okres remisji białaczki limfoblastycznej. Przed szczepieniem należy się skonsultować z hematologiem.

  • o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, przed chemioterapią lub leczeniem immunosupresyjnym,
  • z otoczenia osób określonych powyżej
  • dzieci narażone na zakażenie ze względów środowiskowych (nie dotyczy przedszkoli)

Szczepienie przeciw ospie wietrznej zaleca się kobietom planującym zajść w ciążę, które nie chorowały do tej pory na tę chorobę. Ciąża stanowi przeciwwskazanie, jak w przypadku innych żywych szczepionek, ale przeciwwskazaniem nie jest szczepienie dziecka, jeśli jego matka jest w kolejnej ciąży.

W Polsce zarejestrowana jest jedna pojedyncza szczepionka przeciw ospie wietrznej – Varilrix i dwie skojarzone Priorix-Tetra i ProQuad. Obie skierowane są przeciw ospie wietrznej, odrze, śwince i różyczce.

Szczepionki przeciw rotawirusom

Zalecane są dla dzieci od 6-24 tygodnia życia.

Obowiązują tutaj uniwersalne przeciwwskazania do szczepień,  ciężki niedobór odporności SCID, wgłobienie jelit w wywiadzie lub wady przewodu pokarmowego predysponujące do wgłobień. W sytuacji biegunek i wymiotów szczepienie należy przełożyć na inny termin.

Literatura:

  1. D. Mrożek-Budzyn, Wakcynologia praktyczna, Wyd. VI, alfa-medica press, 2016.
  2. E. Willak-Janc, Szczepienia ochronne u dzieci a choroby alergiczne, Alergia Astma Immunologia, 2003, 8(3), 107-109.
  3. A. Ali; A.M. Kazi i wsp., Impact of Withholding Breastfeeding at the Time of Vaccination on the Immunogenenicity of Oral Rotavirus Vaccine – A Randomized Trial [online]
  4. P. Y. Ong; D. Y. M. Leung, Rola zakażeń w atopowym zapaleniu skóry [online]
  5. J. Wysocki; H. Czajka, Szczepienia w pytaniach i odpowiedziach, Wyd. V, HelpMed, 2014.
  6. Vaccine Recommendations and Guidelines of the ACIP [online]
  7. Vaccination of People with Acute Illnesses [w:] General Recommendations for Vaccinations & Immunoprophylaxis [online]]
  8. Update on Immunization and Pregnancy: Tetanus, Diphtheria and Pertussis Vaccination [online]
  9. Ogólne wytyczne dotyczące szczepień ochronnych – cz. 2 Zalecenia Amerykańskiego Komitetu Doradczego ds. Szczepień Ochronnych (ACIP) [online]
  10. Ogólne wytyczne dotyczące szczepień ochronnych – cz. 3. Zalecenia amerykańskiego Komitetu Doradczego ds. Szzepień Ochronnych (ACIP) [online]
  11. Czy szczepienie przeciwko pneumokokom może spowodować zaostrzenie atopowego zapalenia skóry? [online]
  12. Szczepienie po ciężkiej chorobie – jak długo należy odczekać? [online]
  13. Kwestionariusze wywiadu przesiewowego przed szczepieniem dzieci, młodzieży i doroslych [online]
  14. Kiedy nie należy szczepić dziecka? [online]
  15. Kiedy można szczepić dziecko po leczeniu antybiotykiem? [online]
  16. Szczepienia dzieci chorych na AZS lub astmę oskrzelową [online]
  17. Szczepienia dzieci z chorobami układu nerwowego [online]
  18. Cytomegalia u dzieci [online]
  19. Czy powinnam odroczyć szczepienie jeśli dziecko miało kontakt z ospą wietrzną? [online]
  20. Jak wykonywać szczepienia u kobiet karmiących piersią? Czy jakieś szczepionki są przeciwwskazane? [online]

Studia: BIOLOGIA (Uniwersytet Jagielloński)
Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *